Βυζαντινά μνημεία
Μετάβαση στο τέλος των μετα-δεδομένων
Μεταφορά στην αρχή του μεταδεδομένων
 

Ιερά Μονή Μεταμόρφωσης του Σωτήρα

Βορειοανατολικά της Αττικης, μεταξύ Καλάμου καί Αγίων Αποστόλων, ύστερα από μία ελικοειδή παράκαμψη του δρόμου 2 περίπου χιλιομέτρων, προβάλλει απροσδόκητα στό βάθος μιας κατάφυτης χαράδρας η Ι.Μ. Μεταμορφώσεως τού Σωτηρος ή όπως αρχικά ονομαζόταν Ι.Μ. Ευαγγελισμου της Θεοτόκου. Παλαιότερα, επειδη η τοποθεσία λεγόταν Καλό Λιβάδι η Μονη ηταν περισσότερο γνωστη ως «Μονη Καλολιβαδίου». Γύρω της υψώνονται βραχώδεις πευκόφυτες πλαγιές καί λόφοι, σάν προστατευτικά τείχη που απολήγουν κατωφερικά στη θάλασσα του Νότιου Ευβοϊκού, ενώ απέναντι διακρίνονται οι ακτές καί τά βουνά της Ευβοιας.

Η Μονή Μεταμορφώσεως τού Σωτηρος Χριστού ή Μονή Καλολιβαδίου είναι από τίς αρχαιότερες μονές της Αττικής. Η προφορική παράδοση τοποθετεί τήν ιδρυσή της γύρω στόν 6ο αι μ.Χ.. Όμως τα πρώτα ιστορικά στοιχεία πού εχουμε στή διάθεσή μας, ξεκινουν από την εποχή της επανιδρύσεώς της (τέλη του 16oυ αι.). Κάποιος ιερομόναχος ονομαζόμενος Γρηγόριος ζήτησε αδεια από τό πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως νά αναγείρει εκ θεμελίων τόν ερειπωμένο ναό μια αρχαίας Μονής, του Ευαγγελισμού της Θεoτόκoυ, και το κατάφερε. Γραπτές μαρτυρίες αποτελουν οι δύο επιγραφές που σώζονται. Αυτές μας δίνουν κάποιες πληροφορίες απο τις οποίες συμπεραίνουμε ότι έγιναν κάποιες στερεωτικές ή και τρoπoπoιητικές εργασίες στό ναό τό πιθανότερο στην πρόσοψη του οπου η ύπαρξη τριών θυρών καί ό τρόπος διαμορφώσεώς τους μας ανάγει σέ κατασκευές μεταγενέστερες του 16ου αι. Τότε περίπου (17ος αι.) εγινε καί η αγιoγράφηση του ναού.



Στις αρχές του 19ου αι έχουμε νέα κτίσματα και επισκευές Σημαντική ηταν η συμβολή της Μονής στον απελευθερωτικό αγώνα τοϋ Γένους. Λειτούργησε ως καταφύγιο και ορμητήριο των κλεφταρματολων τής περιοχής. Σ' αυτήν ευρισκαν περίθαλψη καί οσοι υπόδουλοι διέφευγαν καταδιωγμένοι από τήν μανία του κατακτητή από τήν απέναντι Ευβοια. Στην ανατολική γωνιά της αυλής και κάτω από τή σκιά ενός μεγάλου βράχου βρίσκεται κτισμένο τό καθολικό της Ι. Μονής, δηλαδή ο κεντρικός ναός της. Στό εσωτερικό τώρα του ναου εμφανέστερα είναι τα σημάδια πού εχει αφήσει η καταστροφή του 1824 αλλά καί τό διαβρωτικό έργο του χρόνoυ. Εδώ, στόν χώρο τού Ιερού, βρίσκονται καλύτερα διατηρημένες τοιχογραφίες. Η Ι.Μ της μεταμορφώσεως του Σωτήρος έχει πολλά παρεκλήσια.
Κάποια απο αυτά είναι το παρεκλήσιο του αγίου Νεκταρίου, το παρεκλήσιο της υπεραγίας θεοτόκου, το παρεκλήσιο της αγίας μεγαλομαρτυρος Αικατερίνης.
Τελος το κοιμητήριο της μονής εγκαινιάστηκε το 1994 μ.Χ..

Αγία Παρασκευή

Το παλαιότερο από τα εξωκκλήσια της ενορίας μας, είναι της Αγίας Παρασκευής. Χρονολογείται σύμφωνα με έκθεση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Πολιτισμού από το 10 ο αιώνα μ.Χ. Είναι εκκλησία μικρών διαστάσεων, βυζαντινή σταυροειδής μετά τρούλου. Στο βόρειο μέρος του εξωκκλησιού υπάρχουν 4 γκρεμισμένα τετράγωνα κτίρια, τα οποία προφανώς είχαν χρησιμοποιηθεί κάποτε για κελιά. Η θέση που είναι χτισμένος ο Ιερός Ναός είναι σε προχριστιανικό χώρο. Αυτό συμπεραίνουμε από τον παλαιότερο τοίχο που υπάρχει κοντά στην πηγή του νερού και είναι κατασκευασμένος από μεγάλους ογκόλιθους. Παρά τις προσπάθειές μας να αναστηλωθεί και να αναδειχθεί το Βυζαντινό μνημείο, δεν κατέστη δυνατό να πραγματοποιηθεί αυτό. Η τοποθεσία που είναι το εξωκκλήσι ανήκε κάποτε στην Κοινότητα Καλάμου. Το έτος 1920 η τότε Κοινοτική Αρχή έκανε ανταλλαγή της κτηματικής αυτής περιοχής με άλλη, στην περιοχή Λιμνιώνα της Κοινότητας Βαρνάβα, δίχως να παραχωρήσει και το εξωκκλήσι. Σήμερα η κτηματική περιοχή ανήκει στη Δημοτική Κοινότητα Βαρνάβα, του Δήμου Μαραθώνα , το εξωκκλήσι όμως λειτουργείται ανελλιπώς από τον εκάστοτε εφημέριο του Καλάμου και οι Καλαμιώτες τιμούν με περισσή χαρά και ευγνωμοσύνη την πανήγυρη της Αγίας Παρασκευής. Εορτάζει κάθε έτος στις 16 Ιουλίου. Η τοποθεσία που είναι χτισμένο το εξωκκλήσι είναι καταπληκτική. Αν κάποιος το επισκεφτεί έχει να αποκομίσει πολλά. Η θέα σε αφήνει να ελέγξεις όλη την περιοχή του Καλάμου μέχρι τη Χαλκίδα και ως το σημείο που μπορείς να δεις την Ερέτρια, το Αλιβέρι και άλλα χωριά της Νότιας Εύβοιας.

Άγιος Νικόλαος



Ο ναός του Αγίου Νικολάου βρίσκεται στο Κοιμητήριο του Καλάμου, λίγο έξω από το χωριό. Είναι σταυρεπίστεγος, χρονολογείται στον 13ο αιώνα και - όπως προκύπτει από τις ανασκαφές - έχει κτιστεί πάνω σε παλαιότερο, επίσης ναϊκό κτίσμα. Ο παλαιός εκείνος ναός θα πρέπει να καταστράφηκε από σεισμό, δεδομένης της σεισμικότητας της περιοχής. Η ευλάβεια αλλά και η ανάγκη των κατοίκων - σε μια ταραγμένη εποχή ,όπως ήταν η Φραγκοκρατία - για έναν καινούργιο ναό οδήγησε στην άμεση ανέγερσή του, και ίσως αυτό να εξηγεί και την ευτέλεια της κατασκευής. O νέος αυτός ναός είναι χτισμένος χωρίς ιδιαίτερη επιμέλεια, με αργολιθοδομή και χωρίς κεραμοπλαστικά κοσμήματα ή οδοντωτές ταινίες. Μόνη ένδειξη κάποιας ζωντάνιας είναι η κεραμοπλαστική διακόσμηση στο αέτωμα της δυτικής όψης του νάρθηκα, η οποία και πλαισίωνε την αρχική πόρτα εισόδου στο ναό.

Υπολείμματα τοιχογραφιών σώζονται στον νάρθηκα και τον κυρίως ναό. Χρονολογούνται στα τέλη του 13ου αιώνα. Τα σπαράγματα των τοιχογραφιών που σήμερα εκτίθενται στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας, ανήκουν στον παλαιότερο ναό και χρονολογούνται στο α΄μισό του 13ου αιώνα.