Μεταξοχώρι - Μεγαλόβρυσο
Μετάβαση στο τέλος των μετα-δεδομένων
Μεταφορά στην αρχή του μεταδεδομένων
 

ΜΕΓΑΛΟΒΡΥΣΟ  

Το Μεγαλόβρυσο βρίσκεται σε ύψος 600 περίπου μέτρων, στις ΝΑ πλαγιές του Κισσάβου. Είναι κτισμένο σε δυο λοφοσειρές που τις διασχίζει μια ρεματιά και απέχει 7 χιλιόμετρα από την Αγιά και 43 χιλιόμετρα από την Λάρισα. Το πότε κτίστηκε το χωριό δεν είναι γνωστό. Ξέρουμε μόνο πως προϋπήρχε της κατάκτησης της Θεσσαλίας από τους Τούρκους το 1393. Η επικρατέστερη εκδοχή είναι πως κτίστηκε μεταξύ 11ου και 13ου αι. από γεωργοκτηνοτρόφους που κατέβηκαν εκεί από τη σημερινή Σερβία μετά τον 11ο αι., εξ ου και το σλάβικο τοπωνύμιο Νιβόλιανη. Οι ντόπιοι θεωρούν ότι Νιβόλιανη σημαίνει ουράνια πόλη!!!

   Πριν 400 χρόνια το Μεγαλόβρυσο ήταν η πρωτεύουσα της επαρχίας Αγιάς, είχε 500 οικογένειες και εκεί γινόταν η εβδομαδιαία αγορά. Οι Αγιώτες για πολλά χρόνια, όταν η Αγιά ήταν ακόμη μικρό χωριό, πλήρωναν φόρο στους Νιβολιανίτες και το φόρο αυτό τον λέγανε "κανίσκια", ονομασία φράγκικη. Το Μεγαλόβρυσο χαρακτηρίζεται ως παραδοσιακός οικισμός. Ακόμη και τα σπίτια του χαρακτηρίζονται από ομοιομορφία ως προς το χρώμα τους. Η βρύση “Μεσοχώρι” κοσμεί το χωριό, ενώ η πηγή “Μεγάλη Βρύση” που το υδρεύει και το αρδεύει θα αποζημιώσει τον επισκέπτη που έχει πρόσβαση τόσο με τα πόδια όσο και με το αυτοκίνητο.

 
 
Η θέα από τη θέση “Καραούλι”, 200μ. έξω από το χωριό, είναι εξαιρετική. Από το χωριό έχετε θέα στο Αιγαίο, τον κάμπο της Αγιάς, το Μαυροβούνι, το Πήλιο, τον Θεσσαλικό Κάμπο, τις Σποράδες και με καθαρή ατμόσφαιρα τη χερσόνησο του Άθω.

Με θέα τα γύρω βουνά

   Στο χωριό υπάρχουν αξιόλογοι ναοί. Η Μονή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, καθώς και οι άλλοι ναοί, αντικατοπτρίζουν τη θρησκευτικότητα των κατοίκων. Η πιο παλιά εκκλησία είναι της Παναγίας. Χτίστηκε το 1639 πάνω στη θέση ενός άλλου ναού της Παλαιολόγειας εποχής του 13ου αι., που είχε χτιστεί πάνω σε ένα προϋπάρχοντα ναό του 11ου αι. Πρόκειται για τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με πεσσοστοιχίες, νάρθηκα και στοά, κατάγραφη με τοιχογραφίες του 1639 και ενδιαφέρον ξυλόγλυπτο τέμπλο. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος του κτιρίου ανάγεται στη βυζαντινή περίοδο, όπως δείχνει η τοιχοδομία του.

Δείγματα βυζαντινής τέχνης αποτελούν και οι ναοί των Αγ. Αθανασίου (ενοριακός), Αγ. Γεωργίου, Αγ. Δημητρίου και τα ξωκκλήσια των Αγ. Χαράλαμπους, Προφ. Ηλία, Αγ. Χρυσοστόμου και Αγ. Κωνσταντίνου και Ελένης.

   Χαρούμενη ατμόσφαιρα στην καρδιά του καλοκαιριού δημιουργούν τα πανηγύρια, στις 20 Ιουλίου του Προφ. Ηλία και στις 27 Ιουλίου του Αγ. Παντελεήμονα, με γλέντι στην πλατεία του χωριού. Μια ξεχωριστή εμπειρία θα ζήσει κάποιος αν παραβρεθεί στα Πασχαλιόγιορτα, τις εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται κατά την διάρκεια του Πάσχα με κυκλικό χορό ανδρών-γυναικών στην πλατεία του χωριού.

Πλατεία του Μεγαλόβρυσου


Αξιόλογες επίσης είναι οι εκδηλώσεις την Κυριακή της Τυροφάγου και τις Απόκριες. Υπεύθυνος για τα πολιτιστικά δρώμενα είναι ο σύλλογος Μεγαλοβρυσιωτών Λάρισας.

 Η περιοχή του Μεγαλόβρυσου


 (Κάντε διπλό κλικ στις εικόνες για να δείτε τα βίντεο)

Μαρτυρίες των κατοίκων

Ασχολίες των παλαιότερων κατοίκων:
κτηνοτροφία και υλοτομία
Παραγωγή του χωριού παλαιότερα:
κορκάρι και κρεμμύδι

 

Τα παιδικά παιχνίδια των
παλαιότερων γενεών
"Το χωριό μας έγινε καλοκαιρινό..." Η έλλειψη καταστήματος
στο χωριό

 

ΜΕΤΑΞΟΧΩΡΙ

    Δίπλα σχεδόν στην Αγιά, σε απόσταση μόλις 1,5 χλμ., είναι χτισμένο το Μεταξοχώρι (παλιότερη ονομασία Ρέτσιανη ή Μελίσσι), παραδοσιακός οικισμός, γνωστό για την παραγωγή μεταξιού. Είναι χτισμένο σε υψόμετρο 300 μ., απέχει 36 χλμ. από τη Λάρισα και ανήκει στο Δήμο Αγιάς. Στην περιοχή βρέθηκαν επιτύμβιες στήλες από τα ρωμαϊκά και τα ελληνιστικά χρόνια. Ρέτσιανη (Ποταμοχώρι) είναι το παλιό του όνομα, νοτιοσλαβικής πρόέλευσης. Το 1927 μετονομάστηκε σε Μελίσσι για 2 χρόνια και κατόπιν πήρε το σημερινό του όνομα.

Οι κάτοικοι του ασχολούνται κυρίως με την καλλιέργεια μήλου και κερασιού και σε μικρότερες εκτάσεις καλλιεργείται η αχλαδιά, η φουντουκιά, η ελιά, η ροδακινιά κ.λ.π. Το Μεταξοχώρι υδρεύεται και αρδεύεται από την πηγή «Κρυονέρι», που βρίσκεται μέσα σε τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, με βαθύσκιωτα πλατάνια, σε μικρή παράκαμψη από τον ασφαλτόδρομο. Και σ’ αυτή την περιοχή ρέει ο Αμυρός ποταμός, που ξεκινά ψηλά από τον Κίσσαβο και χύνεται στην Κάρλα. Το χωριό χωρίζει στα δύο μικρό ρέμα και ένα γραφικό γεφυράκι ενώνει τα δύο τμήματά του στο ύψος της πλατείας. Πηγή ζωής για την περιοχή αποτελούν τα δάση που περιβάλλουν τον οικισμό στα  Β., ΒΑ και ΒΔ.

Λέγεται ότι ο Κοσμάς ο Αιτωλός μίλησε στους κατοίκους το 1765 και στο μέρος αυτό (Β του Παρθεναγωγείου, στη θέση Κεραμίδι) φύτρωσε ανάμεσα στο βράχο ένα δέντρο, η «γκαβτζιά».

Η γκαβτζιά που ξεπροβάλλει από το βράχο

    Το Μεταξοχώρι είναι ένα από τους 5 χαρακτηρισμένους παραδοσιακούς οικισμούς του νομού. Κι αυτό γιατί σ’ αυτό διατηρούνται μνημεία από τα οποία τα οχτώ είναι εκκλησίες του 17ου - 19ου αιώνα και τα άλλα τρία είναι το υδραγωγείο, με οχτώ καμάρες, το Παρθεναγωγείο (ίδρυση 1881) και το μισογκρεμισμένο πια αρχοντικό των Φαβρ. Το Μεταξοχώρι περιστοιχίζεται από αξιόλογες μονές, όπως των Εισοδίων της Θεοτόκου, του Αγ. Γεωργίου και του Αγ. Ευσταθίου.

 Η πρώτη βρίσκεται στην είσοδο του χωριού, δίπλα στο αρχοντικό των Φαβρ. Το καθολικό της είναι τρίκλιτη βασιλική με υπερυψωμένο γυναικωνίτη. Ιστορήθηκε από τον ιερομόναχο Κωνσταντίνο Σελιτσανιώτη το 1797. Επισκευάστηκε στα τέλη του 18ου αι. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του 1794 είναι δημιούργημα των Κωνσταντή και Δημητρίου από το Μεγαλόβρυσο. Τα κελιά της Μονής χρησιμοποιήθηκαν και για την εκτροφή μεταξοσκωλήκων.

Ψηλά στο βουνό, βόρεια του χωριού, χαμένη στην ομορφιά του, πράσινου βρίσκεται η μονή του Αγ. Γεωργίου που είναι και αυτή τρίκλιτη βασιλική. Στον ναό του Αγ. Γεωργίου σώζεται ξυλόγλυπτο τέμπλο και αγιογραφίες του αρτινού μοναχού Αρσενίου του 1743. Οι τοιχογραφίες της αποτελούν έργο του Χιονιαδίτη αγιογράφου Μιχαήλ Ζήκου και της συντροφιάς του των ετών 1843-1852. Το πρόσφατα παρεκκλήσι των Αγίων Πάντων βρίσκεται στην αυλή της Μονής.

Αξιόλογο θρησκευτικό μνημείο είναι και η Μονή του Αγ. Ευσταθίου του 18ου αι., όπου σώζεται τμήμα παλιού υδραγωγείου με το οποίο οι μοναχοί μετέφεραν νερό με πύλινους υδροσωλήνες στην μόνή απο την πηγή Παπά Αλεβίζη.

Ο ενοριακός ναός της Αγ. Παρασκευής είναι τρίκλιτη βασιλική με πυργοειδές κωδωνοστάσιο του 17ου αι., με θαυμάσιο ξυλόγλυπτο τέμπλο και τοιχογραφίες από Χιοναδίτες αγιογράφους το 1843-1852. Η εκκλησία του Αγ. Νικολάου με τον επιβλητικό τρούλο είναι δημιούργημα του 1900 και χτίστηκε στη θέση παλαιότερου ναού του 1841. Ο τρούλος του Αγ. Νικολάου ήταν παλιότερα σκεπασμένος με μολύβι που όμως αφαιρέθηκε στα χρόνια της τουρκοκρατίας. Ο ναός αποτελεί ένα ιδιαίτερης αξίας εκκλησιαστικό χώρο για τον πλούτο των εκκλησιαστικών κειμηλίων που φυλάσσονται εκεί.

   Η ύπαρξη αρχοντικών του 19ου αι. στο χωριό αποδεικνύει την ιδιαίτερη οικονομική ευημερία των κατοίκων του την περίοδο εκείνη και προσδίδει τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της ντόπιας αρχιτεκτονικής παράδοσης. Το 1872 ο Ελβετός Ευγένιος Φαβρ και η Γαλλίδα σύζυγος του Στεφανία, γνωστή ως "Μαντάμα", εγκαταστάθηκαν στο Μεταξοχώρι, νοίκιασαν εκκλησιαστικα κτήματα και ασχολήθηκαν με την επεξεργασία του μεταξοσκώληκα, την μακαρονοποιία και το εμπόριο γίδινου μαλλιού.

Σήμερα το αρχοντικό τους (χτίστηκε το 1876) έχει καταρρεύσει αλλά κάποιες συντηρημένες τοιχογραφίες του ζωγράφου Αργυροπούλου συντηρούνται από την 5η Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων. Το αρχοντικό του λόγιου Θεόδωρου Χατζημιχάλη, ο οποίος γεννήθηκε στο χωριό, κτίριο του 19αι., που ανήκει στον Δημ. Γεοργοβίτσα, αποτελεί σημαντική πηγή πληροφοριών για την τέχνη της κηροπλαστικής, καθώς διατηρεί εργαστήριο. Ο Ιερόθεος Κακκάλης, ηγούμενος της Μονής της Παναγίας στο Μεταξοχώρι (1839) και επίσκοπος Γαρδικίου (1880), κληροδότησε το πατρικό του σπίτι για τη λειτουργία του πρώτου Σχολείου Θηλέων (Παρθεναγωγείο). Σήμερα είναι Πολιτιστικό Κέντρο και φιλοξενεί διαλέξεις και παροδικές εκθέσεις.

   Στην πλατεία του χωριού, στο Μεσοχώρι, δεσπόζει το σπίτι του πεζογράφου Γιάννη Βατζιά και του Μάριου, ζωγράφου και αγιογράφου αδελφού του, που φέρει την χρονολογία 1871 και χρησιμοποιήθηκε από τους Ιταλούς στην Κατοχή και αργότερα από αντάρτες. Καλλιτεχνικά δημιουργήματα Ηπειρωτών μαστόρων είναι και τα σπίτια των Δανιλούλη (1850), Καρπέτη (1890), Καραβατόπουλου (1875) και του Θ. Σουλιώτη (1850), ένα αναπαλαιωμένο παραδοσιακό αρχοντικό εκπληκτικής ομορφιάς που είναι και ο μοναδικός ξενώνας σήμερα στην περιοχή.

     Το Μεταξοχώρι, χάρη στην γραφικότητα του, το ωραίο του κλίμα, την ιστορία του και τα φιλόξενα αισθήματα των κατοίκων του, έχει γίνει πόλος έλξης πολλών ανθρώπων της διανόησης και του καλλιτεχνικού κόσμου. Έτσι, έγινε σιγά-σιγά μια πνευματική και καλλιτεχνική εστία. Ένας απο τους "αποίκους" στο Μεταξοχώρι, ήταν ο Μέντης Μποσταντζόγλου, ο γνωστός Μποστ. Γνώρισε την περιοχή και αγόρασε ένα παλιό αρχοντικό που το μετετρεψε σε ένα σύγχρονο μουσείο τέχνης. Ακόμη, επώνυμοι συγγραφείς, οι Πέτρος Αμπατζόγλου, Παντελής Καλιότσος και Αννα Δεϊμέζη, καθώς και ο Τζιμ και η Κάτια Αντωνοπούλου - Ουίλσον αγόρασαν παλιά σπίτια και τους έδωσαν το χρώμα που τους άρμοζε.

   Επιπλέον, ηθοποιοί, δημοσιογράφοι, μουσικοί, ποιητές, η Άννα Βαγενά και ο Λουκιανός Κηλαηδόνης, η Αλίκη Γεωργούλη, ο Νίκος Ζακυνθινός, ο ποιητής Γιάννης Κοντός και ο μουσικός Θανάσης Παπακωνσταντίνου έχουν αγοράσει σπίτια σε αυτό το όμορφο γραφικό χωριό, το Μεταξοχώρι. Αξίζει λοιπόν  να το επισκεφτεί ο κάθε ένας και σίγουρα, δεν θα χάσει!...

Παρουσίαση του Μεταξοχωρίου και
συνέντευξη με το χαρτογράφο Χάρη Τζίκα

 

 Εικόνες από το Μεταξοχώρι