Μας μιλούν τα αγάλματα
Μετάβαση στο τέλος των μετα-δεδομένων
Μεταφορά στην αρχή του μεταδεδομένων
 
Τα δημόσια γλυπτά είναι μια ξεχωριστή κατηγορία έργων τέχνης. Η αξία τους δεν είναι μόνο καλλιτεχνική αλλά και διδακτική: διατήρηση της ιστορικής μνήμης και προβολή προτύπων. Θα τα βρούμε στις πλατείες, στα πάρκα, σε κάθε είδους δημόσιους χώρους, σε όλες τις πόλεις του κόσμου. Τα συναντάμε καθημερινά στις διαδρομές μας μέσα στην πόλη, τα χρησιμοποιούμε ως σημεία συνάντησης ή δημόσιων τελετών, μερικές φορές ξεσηκώνουν αντιδράσεις και συζητήσεις κι άλλοτε η παρουσία τους περνά απαρατήρητη. Όμως, με ποια κριτήρια επιλέγονται τα θέματά τους και ο χώρος όπου τοποθετούνται; τί ιστορίες έχουν να μας αφηγηθούν για πρόσωπα και γεγονότα του παρελθόντος μας, για την αισθητική και την κυρίαρχη ιδεολογία της εποχής που φτιάχτηκαν και τοποθετήθηκαν; Με αυτά τα ερωτήματα στο μυαλό μας ξεκινήσαμε έναν περίπατο στα γλυπτά της δικής μας πόλης, πιστεύοντας ότι γνωρίζοντάς τα μπορούμε να γνωρίσουμε καλύτερα και τον χώρο που ζούμε. 
1. ΠΡΟΤΟΜΗ ΝΙΚΟΥ ΚΑΡΟΥΖΟΥ

Πού: Στην οδό Βασιλέως Κωνσταντίνου 35, απέναντι από το πατρικό σπίτι του ποιητή.

Το έργο: Δημιουργία του σύγχρονου γλύπτη Σταύρου Βαλασάκη (1996).

Ποιος: Ο Νίκος Καρούζος  (Ναύπλιο 1926 – Αθήνα 1990) συγκαταλέγεται στους πιο σημαντικούς ποιητές μας. Γεννήθηκε και έζησε τα παιδικά του χρόνια στο Ναύπλιο. Ξεκίνησε σπουδές Νομικής και Πολιτικής Επιστήμης αλλά γρήγορα αφοσιώθηκε στην ποίηση. Κατά τη διάρκεια των γυμνασιακών του χρόνων έδρασε στην ΕΠΟΝ και αργότερα γνώρισε την εξορία. Η πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο Η επιστροφή του Χριστού εκδόθηκε το 1954. Στους λογοτεχνικούς κύκλους έγινε πιο γνωστός στη δεκαετία του '60 με τις συλλογές Η έλαφος των άστρων, Ο υπνόσακκος και Πενθήματα. Τιμήθηκε με διακρίσεις όπως το Α΄ Εθνικό Βραβείο Ποίησης (1972, από κοινού με τους Τάκη Βαρβιτσιώτη και Μίλτο Σαχτούρη) και το Α΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης (1988). Ανήκει στους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς και στο έργο του είναι φανερή η στοχαστική διάθεση, η υπαρξιακή αγωνία, η αγάπη του για τη γλώσσα και την ακρίβεια.

"Από τον κήπο μου στ' Ανάπλι"· απαγγελία Μελίνα Γκότση
 2. ΑΝΔΡΙΑΝΤΑΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗ

Πού: Ο ανδριάντας του έφιππου Θεοδώρου Κολοκοτρώνη τοποθετήθηκε το 1901 στο κέντρο του Πάρκου Κολοκοτρώνη.

Το έργο: Ένα από τα σημαντικότερα έργα της νεοελληνικής γλυπτικής, έργο του Τήνιου γλύπτη Λάζαρου Σώχου . Είναι κατασκευασμένο από κράμα χαλκού και βρίσκεται τοποθετημένο σε μνημειακό λίθινο βάθρο. Ο Κολοκοτρώνης παριστάνεται να κρατάει με το ένα χέρι τα γκέμια του αλόγου του και με το άλλο χέρι να δείχνει προς τα εμπρός. Το χρηματικό ποσό για την αγορά του αγάλματος ήταν τόσο μεγάλο ώστε χρειάστηκε να γίνει πανελλήνιος έρανος για τη συγκέντρωσή του. Χυτεύτηκε το 1894 στο Παρίσι και μεταφέρθηκε το 1895 στην Ελλάδα. Το βάθρο σχεδιάστηκε στο Παρίσι και κατασκευάστηκε το 1900 σε αθηναϊκό μαρμαρογλυφείο. Όμοιος ανδριάντας, έργο επίσης του Σώχου, υπάρχει στην Αθήνα μπροστά από την Παλιά Βουλή. Για τη χύτευσή του χρησιμοποιήθηκε υλικό από άχρηστα κανόνια της Επανάστασης, βάρους πέντε τόνων, που διέθεσε η κυβέρνηση «εκ των τηλεβόλων του Παλαμηδίου», όπως αναφέρουν οι πηγές. Ιστορικά γνωστό επίσης είναι ότι ο Σώχος δεν επιθυμούσε να μπει περικεφαλαία στο άγαλμα, για καλλιτεχνικούς λόγους.
Ποιος: Ο Γέρος του Μοριά (1770-1843), ο μεγάλος στρατηγός και πρωταγωνιστής της Επανάστασης του 1821, είχε μακρά σχέση με την πόλη του Ναυπλίου. Σε αυτόν παραδόθηκε η πόλη μετά την απελευθέρωσή της από τους Τούρκους και εδώ έζησε επί αρκετά χρόνια. Μάλιστα, για την προσφορά του, του παραχωρήθηκε σπίτι στην Πλατεία Συντάγματος και κτήματα στην είσοδο της πόλης μαζί με το εκκλησάκι των Αγίων Θεοδώρων, που σώζεται μέχρι και σήμερα. Ωστόσο ο Κολοκοτρώνης συνδέεται με το Ναύπλιο και με μια από τις πιο πικρές στιγμές της ζωής του: στο Ναύπλιο συνελήφθη, δικάστηκε και καταδικάστηκε σε θάνατο (1834) για συνομωσία κατά της Αντιβασιλείας και παρέμεινε φυλακισμένος στο Παλαμήδι ως το 1835.

 3. ΑΝΔΡΙΑΝΤΑΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ

Πού: Ο ανδριάντας του Κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια τοποθετήθηκε στην ομώνυμη πλατεία το 1932, στη θέση που ως το 1926 βρισκόταν ο ενετικός προμαχώνας Ντολφίν ή Σαν Μάρκο.

Το έργο: Πρόκειται για μαρμάρινο ανδριάντα του μεγάλου γλύπτη Μιχάλη Τόμπρου. Ο Καποδίστριας παριστάνεται με επίσημη περιβολή, κρατώντας στο ένα χέρι γάντια και στηριζόμενος σε κορμό δέντρου. Η απόφαση για το στήσιμο του ανδριάντα του Κυβερνήτη είχε ληφθεί ήδη από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 με το ΙΖ' ψήφισμα της "εν Αθήναις Εθνικής Συνελεύσεως". Τα δάχτυλα του αγάλματος έχουν ακρωτηριαστεί επανειλημμένα, σύμφωνα μάλιστα με προφορικές μαρτυρίες παλαιών Ναυπλιωτών, σε δύο περιπτώσεις έπεσαν θύμα της μπάλας που έπαιζαν δίπλα του πιτσιρικάδες.
Ποιος: Ο Ιωάννης Καποδίστριας γεννήθηκε στην Κέρκυρα το 1776 από οικογένεια αριστοκρατικής καταγωγής. Σπούδασε ιατρική, φιλοσοφία και νομικά στην Ιταλία, όμως αφοσιώθηκε στην πολιτική και τη διπλωματία, πεδίο στο οποίο διακρίθηκε διεθνώς. Υπήρξε υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας την περίοδο 1815-1822. Τον Απρίλιο του 1827 εκλέχτηκε από τη Γ΄ Εθνοσυνέλευση Κυβερνήτης της Ελλάδας για επτά χρόνια. Αποβιβάστηκε στο Ναύπλιο στις 8 Ιανουαρίου 1828 και κυβέρνησε την Ελλάδα από την πόλη για τρία χρόνια και οκτώ μήνες, ως τις 27 Σεπτεμβρίου 1831, οπότε δολοφονήθηκε έξω από το ναό του Αγίου Σπυρίδωνα. Ως κυβερνήτης της Ελλάδας προώθησε σημαντικές μεταρρυθμίσεις για την ανασυγκρότηση της κρατικής μηχανής, την ανόρθωση της οικονομίας, την αναδιοργάνωση των ενόπλων δυνάμεων, τη δημιουργία βάσεων στην εκπαίδευση. Στη διάρκεια της διακυβέρνησής του θέλησε να μετατρέψει το Ναύπλιο σε μικρογραφία ευρωπαϊκής πρωτεύουσας, φροντίζοντας για τον καθαρισμό του από τα ερείπια, τον πολεοδομικό σχεδιασμό και τη διαμόρφωση των αναγκαίων δημοσίων κτηρίων και δικτύων υποδομής.

 4. ΠΡΟΤΟΜΕΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΠΟΛΥΖΩΙΔΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΤΕΡΤΣΕΤΗ

Πού: Βρίσκονται μπροστά στην είσοδο του Δικαστικού Μεγάρου της πόλης.

Ποιοι: Πρόκειται για δύο από τις πιο αξιοσέβαστες μορφές της ελληνικής δικαιοσύνης. Ο Αναστάσιος Πολυζωίδης ως πρόεδρος και ο Γεώργιος Τερτσέτης ως δικαστικός είχαν την παρρησία να αρνηθούν να υπογράψουν την απόφαση της θανατικής καταδίκης στην περίφημη δίκη των οπλαρχηγών της Επανάστασης (1834). Πρόκειται για τη δίκη στην οποία είχαν οδηγηθεί οι Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, Δημήτριος Πλαπούτας και άλλοι κατηγορούμενοι για συνομωσία κατά της Αντιβασιλείας. Οι δύο δικαστικοί απολύθηκαν τότε αλλά αργότερα αποκαταστάθηκαν.

5. ΜΝΗΜΕΙΟ ΝΙΚΗΤΑΡΑ

Πού: Το μνημείο του μεγάλου οπλαρχηγού Νικήτα Σταματελόπουλου (Νικηταρά) βρίσκεται στο νότιο άκρο της πλατείας Δικαστηρίου.

Το έργο: Δημιουργία του γλύπτη Αντωνίου Σώχου, ανηψιού του Λάζαρου Σώχου. Ανεγέρθηκε το 1926 από την Ασπασία Ποταμιάνου και έχει τη μορφή αναθηματικής στήλης. Στη βάση της στήλης εικονίζεται ανάγλυφη σκηνή μάχης με τον Νικηταρά να φονεύει με μαχαίρι έφιππο Τούρκο πολεμιστή. Η σκηνή μάλλον αντλεί έμπνευση από αντίστοιχη σκηνή τοιχογραφίας του Πέτερ φον Ες με θέμα τη μάχη των Δερβενακίων. Στην πίσω όψη του μνημείου είναι χαραγμένοι στίχοι του Κωστή Παλαμά αφιερωμένοι στο Νικηταρά:

Εδώ στην πέτρ’ ασάλευτος ο στρατηγός Νικήτας,
Ο τουρκοφάγος αθλητής, του γένους νέος Ακρίτας.
Πάντ’ ανθισμένη ας την κρατά τη δάφνη των Ελλήνων
Και στων πολέμων την ιερή φωτιά και στων κινδύνων

Ποιος: Ο Νικήτας Σταματελόπουλος ήταν γιος κλέφτη και βγήκε στο βουνό από πολύ νεαρή ηλικία. Ανέπτυξε πλούσια στρατιωτική δράση κοντά στο θείο του, Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, και από το 1818 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία. Πήρε μέρος σε πολλές επιχειρήσεις του Αγώνα και διακρίθηκε ιδιαίτερα στη μάχη του Βαλτετσίου και στη μάχη των Δολιανών. Για ένα διάστημα (1821-1822) ηγήθηκε της πολιορκίας του Ναυπλίου. Ήταν γνωστός για την ανιδιοτέλειά του και υπήρξε στενός συνεργάτης του Καποδίστρια. Την οθωνική περίοδο φυλακίστηκε κατηγορούμενος για συνομωσία (1839). Τελικά αθωώθηκε από το δικαστήριο αλλά όταν βγήκε από τη φυλακή ήταν σχεδόν τυφλός. Πέθανε το 1849 στον Πειραιά.

6. ΑΝΔΡΙΑΝΤΑΣ ΣΤΑΪΚΟΠΟΥΛΟΥ

Πού: Στην πλατεία Σταϊκοπούλου, στους πρόποδες του Παλαμηδίου, του οποίου υπήρξε πορθητής.

Το έργο: Ο μαρμάρινος ανδριάντας έχει φιλοτεχνηθεί από το γλύπτη Νικόλα το 1966 και έγινε  με χορηγία της δισεγγονής του ήρωα, Ζαχαρούλας Παπαμάρκου.

Ποιος: Ο Στάϊκος Σταϊκόπουλος γεννήθηκε στη Ζάτουνα της Γορτυνίας το 1798 και από νωρίς ασχολήθηκε με το εμπόριο δερμάτων. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία το 1818 και με την έναρξη του Αγώνα σύστησε δικό του στρατιωτικό σώμα. Τη νύχτα της 29ης Νοεμβρίου 1822 κατέλαβε το Παλαμήδι, μαζί με το Δημήτριο Μοσχονησιώτη και τους άνδρες του. Για την προσφορά του στον Αγώνα τιμήθηκε με τον τίτλο του στρατηγού. Όμως στα χρόνια της Αντιβασιλείας φυλακίστηκε στις φυλακές Λεονάρδου, στο Ναύπλιο, όπου και πέθανε, σε ηλικία μόλις 37 ετών. Κάθε χρόνο, την επέτειο της απελευθέρωσης της πόλης, πραγματοποιείται τιμητική εκδήλωση στη μνήμη του.

 7. ΠΥΛΗ ΤΗΣ ΞΗΡΑΣ

Πού: Απέναντι από το Δικαστικό Μέγαρο, στο Πάρκο Σταϊκοπούλου.

Το έργο: Η Πύλη της Ξηράς κατασκευάστηκε το 1708 από τον γάλλο μηχανικό Λασάλ. Πρόκειται για τοξωτή πύλη με δύο παραστάδες, η οποία κοσμείται στο επάνω μέρος της με ολόγλυφο λιοντάρι, έμβλημα της Δημοκρατίας της Βενετίας. Κοντά στην αριστερή παραστάδα υπάρχει αναθηματική πλάκα που μνημονεύει την κατάληψη του Ναυπλίου από τον Ενετό στρατηγό Φραντσέσκο Μοροζίνι το 1687. Η Πύλη της Ξηράς ήταν η επιβλητική είσοδος στην τειχισμένη Κάτω Πόλη από την πλευρά της ξηράς και για λόγους προστασίας έκλεινε με τη δύση του ήλιου. Μπροστά της υπήρχε τάφρος και η πρόσβαση γινόταν με κινητή ξύλινη γέφυρα. Κατεδαφίστηκε μεταξύ 1894 και 1897 και από το αρχικό έργο σώθηκε μία φωτογραφία και ελάχιστα αρχιτεκτονικά μέλη (το οικόσημο της οικογένειας του ενετού διοικητή Γκριμάνι με χρονολογία 1708 και του οίκου των Μοντσενίγκο, καθώς και το πέτρινο λιοντάρι - επίστεψη της Πύλης). Τα θεμέλιά της εντοπίστηκαν το 1973 και 25 χρόνια περίπου αργότερα το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο αποφάσισε την αναστήλωσή της. Η ανακατασκευή έγινε με βάση ειδική μελέτη ώστε να προσεγγίζει όσο το δυνατόν περισσότερο την αρχική της μορφή.

 8. ΜΝΗΜΕΙΟ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΥΨΗΛΑΝΤΗ
Το μνημείο στην παλιά του θέση, στην πλατεία Συντάγματος

Πού: Αρχικά, το 1834, το μνημείο τοποθετήθηκε στην τότε πλατεία Πλατάνου (πλατεία Συντάγματος), μπροστά από το Αλληλοδιδακτικό Σχολείο (σήμερα Τριανόν). Το 1951 το μνημείο μεταφέρθηκε στην πλατεία Τριών Ναυάρχων.

Το έργο: Το μνημείο κατασκευάστηκε στη Βιέννη με παραγγελία του Γεωργίου Υψηλάντη για να χρησιμεύσει σαν οστεοφυλάκιο του αδελφού του, Δημητρίου.

Ποιος: Ο Δημήτριος Υψηλάντης ήταν γόνος φαναριώτικης οικογένειας, με στρατιωτικές σπουδές στη Γαλλία και σταδιοδρομία στο ρωσικό στρατό. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία το 1818. Στην Πελοπόννησο έφθασε ως εκπρόσωπος του αδελφού του, Αλέξανδρου, Γενικού Επιτρόπου της Αρχής. Στην προσπάθειά του να περιορίσει τη δύναμη των προκρίτων, που αμφισβητούσαν την ηγεσία του,  συγκρούστηκε μαζί τους, με αποτέλεσμα να εκδιωχθεί. Αποκαταστάθηκε κατ’ απαίτηση του λαού αλλά τα προβλήματα με τις πολιτικές φατρίες συνεχίστηκαν. Έλαβε μέρος σε πολλές πολεμικές επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων και στην πολιορκία του Ναυπλίου. Το 1822 εκλέχθηκε πρόεδρος του Βουλευτικού. Υπήρξε έντιμος και ανιδιοτελής αγωνιστής. Ο Καποδίστριας τον διόρισε στρατάρχη της Ανατολικής Στερεάς και πήρε μέρος στη μάχη της Πέτρας, την τελευταία μάχη του Αγώνα. Στο Ναύπλιο φέρεται ότι συνδέθηκε συναισθηματικά με την ηρωίδα του ’21, Μαντώ Μαυρογένους. Πέθανε στο Ναύπλιο το 1832 σε ηλικία 40 ετών από χρόνια ασθένεια.

 9. ΑΓΑΛΜΑ ΟΘΩΝΑ

Πού: Στην πλατεία Τριών Ναυάρχων, μπροστά από το σημείο όπου άλλοτε βρισκόταν το Κυβερνείο του Καποδίστρια

Το έργο: Κατασκευάστηκε το 1995 και παριστάνει τον Όθωνα με παραδοσιακή ελληνική φορεσιά και σπαθί κρεμασμένο στο πλάι. Η τοποθέτησή του είχε προκαλέσει αντιδράσεις μεταξύ των κατοίκων του Ναυπλίου.

Συγκέντρωση διαμαρτυρίας στα αποκαλυπτήρια του μνημείου.
Τοποθέτηση του μνημείου.

Συνέντευξη κας Ελένης Λαπαθιώτη· φιλολόγου - τέως δημ. συμβούλου. 

 Ποιος: Ο Όθωνας, δευτερότοκος γιος του μετέπειτα βασιλιά της Βαυαρίας, Λουδοβίκου, ήταν ο πρώτος βασιλιάς της Ελλάδας. Ορίστηκε από τις τρεις «Προστάτιδες Δυνάμεις». Αποβιβάστηκε στο Ναύπλιο στις 25 Ιανουαρίου 1833 και παρέμεινε στην πόλη μέχρι το 1834, οπότε η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε στην Αθήνα.

 10. ΠΡΟΤΟΜΗ ΑΓΓΕΛΟΥ ΤΕΡΖΑΚΗ

Πού: Στην πλατεία Αγίου Σπυρίδωνα, κοντά στο πατρικό του σπίτι (Άγγελου Τερζάκη 20)

Το έργο: Χάλκινη προτομή, έργο του σύγχρονου γλύπτη Θεόδωρου Παπαγιάννη.

Ποιος: Σημαντικός λογοτέχνης, ακαδημαϊκός και πνευματικός άνθρωπος. Ο  Άγγελος Τερζάκης γεννήθηκε στο Ναύπλιο το 1907 και έζησε εδώ τα πρώτα χρόνια της ζωής του. Ο πατέρας του, Δημήτριος, χρημάτισε δήμαρχος της πόλης. Σπούδασε νομικά αλλά αφοσιώθηκε στη λογοτεχνία και θεωρείται από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της γενιάς του ’30. Παρότι εγκαταστάθηκε νωρίς στην Αθήνα (1916), έγραψε μία σειρά από σημαντικά έργα με ναυπλιακό περιεχόμενο (Πριγκηπέσσα Ιζαμπώ,  Απρίλης, Του Έρωτα και του Θανάτου, Νύχτα στη Μεσόγειο). Το έργο του περιλαμβάνει διηγήματα, μυθιστορήματα, θεατρικά, και δοκίμια. Τα τελευταία του χρόνια έδειχνε ιδιαίτερα ανήσυχος για την αλλοίωση της φυσιογνωμίας της πόλης για χάρη της τουριστικής αξιοποίησης και παρενέβη με άρθρα του στον Τύπο.

 11. ΜΝΗΜΕΙΟ ΚΑΛΛΙΟΠΗΣ ΠΑΠΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ

Πού: Βρίσκεται στην Πλατεία Συντάγματος, μπροστά από την Εθνική Τράπεζα στη θέση που άλλοτε βρισκόταν το σπίτι της Καλλιόπης Παπαλεξοπούλου.

Το έργο: Πρόκειται για μαρμάρινη στήλη με ανάγλυφη ολόσωμη απεικόνιση της Παπαλεξοπούλου, να στέκεται όρθια πίσω από το κιγκλίδωμα του σπιτιού της με το χέρι ψηλά. Επάνω υπάρχει χαραγμένη η επιγραφή: «Ναυπλιείς θαρρείτε» ενώ στο βάθρο διαβάζουμε: «ΘΑΡΡΕΙΤΕ· – ΤΟ ΝΑΥΠΛΙΟΝ ΟΠΩΣ ΕΣΩΣΕΝ ΤΗΝ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΝ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΜΕΓΑΛΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΙΝ ΘΑ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΚΑΙ ΗΔΗ ΤΑΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΑΥΤΟΥ». 

Ποιος: Η Καλλιόπη Παπαλεξοπούλου (1809-1899), ήταν κόρη του πρόκριτου Ανδρέα Καλαμογδάρτη και σύζυγος του δημάρχου Ναυπλίου Σπυρίδωνα Παπαλεξόπουλου. Ήταν μια γυναίκα με μεγάλη καλλιέργεια και μόρφωση, σπούδασε στην Ιταλία και γνώριζε ιταλικά, αγγλικά και γαλλικά. Το σπίτι της στο Ναύπλιο είχε μετατραπεί σε φιλολογικό σαλόνι, ενώ πρόσφερε μεγάλο μέρος της περιουσίας της στους φτωχούς και στους πρόσφυγες. Πρωτοστάτησε στην Ναυπλιακή Επανάσταση του 1862 για την έξωση του βασιλιά Όθωνα από την Ελλάδα και το σπίτι της υπήρξε το κέντρο όπου οργανώθηκε η επανάσταση. Μετά την εκθρόνιση του Όθωνα τιμήθηκε για τη δράση της και της απονεμήθηκε τιμητική σύνταξη.

 12. ΠΡΟΤΟΜΕΣ ΑΝΤΩΝΗ ΛΕΚΟΠΟΥΛΟΥ (ΑΝΑΠΛΙΩΤΗ) ΚΑΙ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΚΩΣΤΟΥΡΟΥ

Πού: Κοσμούν την είσοδο της Βιβλιοθήκης «Παλαμήδης», στο τέρμα της οδού Αμαλίας.

Ποιοι: O Αντώνης Λεκόπουλος (1885-1951) και ο Θεόδωρος Κωστούρος (1913-1986) ήταν Ναυπλιώτες ποιητές. Βασική έμπνευση του έργου τους ήταν η πόλη του Ναυπλίου

 13. ΜΝΗΜΕΙΟ ΦΙΛΕΛΛΗΝΩΝ

Πού: Στη μέση της πλατείας Φιλελλήνων

Το έργο: Ανεγέρθηκε το 1903 με φροντίδα του εφέτη Νικολάου Κωτσάκη στη μνήμη των Γάλλων Φιλελλήνων που αγωνίστηκαν και έπεσαν πολεμώντας στο πλευρό των Ελλήνων στη διάρκεια της Επανάστασης. Έχει τη μορφή οβελίσκου από γκρίζο μάρμαρο, σχεδιάστηκε στο Παρίσι από τους Βεζώ και Δεβέρν και κατασκευάστηκε στην Αθήνα, στο μαρμαρογλυφείο Χαλδούπη. Στη βάση του οβελίσκου, στη μια πλευρά κοσμείται με ανάγλυφη παράσταση με τις προσωποποιήσεις της Ελλάδας και της Γαλλίας (ως Αθηνά και Δημοκρατία) και στην άλλη πλευρά υπάρχει αναθηματική επιγραφή που αναφέρονται ο στρατάρχης Μαιζόν, ο στρατηγός Φαβιέρος, ο ναύαρχος Δεριγνύ, οι ναύτες και οι στρατιώτες της Γαλλίας.

 14. ΠΡΟΤΟΜΗ ΜΑΝΤΩΣ ΜΑΥΡΟΓΕΝΟΥΣ

Πού: Στη Β.Α. πλευρά της Πλατείας Φιλελλήνων.

Το έργο:  Τοποθετήθηκε το 2003, είναι έργο του γλύπτη Τάκη Παρλαβάντζα και παριστάνει τη Μαντώ Μαυρογένους με στρατιωτική στολή. 

Ποιος: Η Μαντώ Μαυρογένους γεννήθηκε το 1796 (κατά άλλους το 1797) στην Τεργέστη. Προερχόταν από εύπορη αστική οικογένεια έλαβε πολύπλευρη μόρφωση. Το 1820 σε ηλικία 24 ετών μυήθηκε στην Φιλική Εταιρεία. Με την έναρξη της Επανάστασης, με δικά της χρήματα, εξόπλισε έξι καράβια στη Μύκονο και συγκρότησε  ένα σώμα πεζικού 800 ανδρών, που συμμετείχε στις πολεμικές επιχειρήσεις. Παράλληλα, απηύθυνε εκκλήσεις στο εξωτερικό ζητώντας συμπαράσταση στον Ελληνικό Αγώνα. Στο Ναύπλιο έζησε από το 1824 ως το 1831 και εδώ φέρεται να συνδέθηκε αισθηματικά με τον Δημήτριο Υψηλάντη. Ο Καποδίστριας, αναγνωρίζοντας την προσφορά της, της χορήγησε μια μικρή σύνταξη και το βαθμό του επίτιμου αντιστρατήγου -μοναδική τιμή για γυναίκα. Επίσης της παραχώρησε σπίτι και της ανέθεσε την εποπτεία του Ορφανοτροφείου που δημιούργησε στην Αίγινα. Μετά τον θάνατο του Καποδίστρια και του Δ. Υψηλάντη, καταδιώχθηκε από τον πολιτικό τους αντίπαλο, Ιωάννη Κωλέττη και αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πόλη. Έχοντας προσφέρει όλη της την περιουσία στον Αγώνα, κατέφυγε σε συγγενείς της στην Πάρο, όπου πέθανε το 1840 από τυφοειδή πυρετό.

 15. ΠΡΟΤΟΜΗ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑΣ

Πού: Βρίσκεται στην ομώνυμη πλατεία, στη συνοικία του Γιαλού.

Ποιος: Η Υδραία Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα (1771-1825), παντρεύτηκε και χήρεψε δύο φορές, απόχτησε επτά παιδιά και κληρονόμησε από τους συζύγους της μια τεράστια περιουσία που και η ίδια αύξησε και τελικά ξόδεψε για τον Αγώνα. Όταν ξέσπασε η Επανάσταση συντηρούσε δικό της στρατιωτικό σώμα από Σπετσιώτες και το πλοίο της «Αγαμέμων» ήταν το πρώτο και μεγαλύτερο ελληνικό πολεμικό πλοίο της Επανάστασης. Η Μπουμπουλίνα, επικεφαλής μοίρας 8 πλοίων πήρε μέρος στην πολιορκία του Ναυπλίου τον Απρίλιο του 1821. Μετά την κατάληψη της πόλης από τους Έλληνες της παραχωρήθηκε κατοικία στη συνοικία του Γιαλού για την προσφορά της και έζησε στη πόλη από το 1822 ως το 1824. Εκδιώχθηκε από το Ναύπλιο όταν αντέδρασε στη σύλληψη και τη φυλάκιση του Κολοκοτρώνη και άλλων οπλαρχηγών, στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, το 1824, από την Κυβέρνηση των Καπεταναίων. Μάλιστα η πράξη αυτή είχε ως συνέπεια να χάσει τη γη που της είχε παραχωρηθεί στο Ναύπλιο. Φονεύτηκε το 1825 από πυροβολισμό στη διάρκεια οικογενειακής διαμάχης.

 16. ΑΝΔΡΙΑΝΤΑΣ ΚΑΝΑΡΗ

Πού: Στην κάτω πλευρά του σχολικού συγκροτήματος, επί της οδού Αλ. Ωνάση.

Το έργο: Μικρού μεγέθους ανδριάντας, που αρχικά προοριζόταν για έκθεση σε εσωτερικό χώρο και τοποθετήθηκε στη θέση που βρίσκεται μετά από δωρεά. Το μικρό του μέγεθος είχε προκαλέσει την εποχή της τοποθέτησής του σκωπτικές αντιδράσεις εκ μέρους των κατοίκων.

Ποιος: Ο ψαριανός Κωνσταντίνος Κανάρης είναι από τις σημαντικότερες μορφές του ναυτικού αγώνα στη διάρκεια της Επανάστασης (γνωστότερό του κατόρθωμα η ανατίναξη της τουρκικής ναυαρχίδας μετά τη σφαγή της Χίου). Του απονεμήθηκε ο βαθμός του ναυάρχου και διετέλεσε  πρωθυπουργός της Ελλάδας κατά τα έτη 1864-65 και 1877.

 17. ΛΕΩΝ ΤΩΝ ΒΑΥΑΡΩΝ

Πού: Κοντά στο νεκροταφείο της πόλης, επί της οδού Μιχαήλ Ιατρού. Ο γύρω χώρος έχει διαμορφωθεί σε μικρό πάρκο.

Το έργο: Το μνημείο είναι έργο του γερμανού γλύπτη Κρίστιαν Ζίγκελ (πρώτος καθηγητής γλυπτικής στο Πολυτεχνείο της Αθήνας) και διαμορφώθηκε την περίοδο 1840-41 μετά από παραγγελία του βασιλιά της Βαυαρίας Λουδοβίκου, πατέρα του Όθωνα, σε μνήμη των Βαυαρών στρατιωτών που ανήκαν στην ακολουθία του Όθωνα και πέθαναν στο Ναύπλιο από επιδημία τύφου (1833-34). Το έργο παριστάνει κοιμισμένο λιοντάρι λαξευμένο με εξαιρετική τέχνη στον βράχο. Ως πρότυπό του έχει χρησιμοποιηθεί το Λιοντάρι της Λουκέρνης του διάσημου Δανού γλύπτη Μπέρτελ Τόρβαλντσεν (προς τιμή των Ελβετών πεσόντων στη Γαλλική Επανάσταση). Κάτω από το μνημείο υπάρχει επιγραφή χαραγμένη στο βράχο που μας πληροφορεί στα γερμανικά και στα ελληνικά ότι το έργο αφιερώνεται από τους αξιωματικούς και τους στρατιώτες της βασιλικής βαυαρικής μεραρχίας στους συντρόφους τους που πέθαναν το 1833 και 1834 και ότι υλοποιήθηκε κατ’ εντολή του βασιλιά της Βαυαρίας, Λουδοβίκου.