Περιήγηση στη βίλα Ιόλα
Μετάβαση στο τέλος των μετα-δεδομένων
Μεταφορά στην αρχή του μεταδεδομένων
 

Βρισκόμαστε στο Κοντόπευκο, μία από τις συνοικίες της Αγίας Παρασκευής. Προορισμός μας το κτήμα Ιόλα, έκτασης 7 περίπου στρεμμάτων, στην οδό Δημοκρατίας 6-8, με όψεις στις οδούς Χρυσοστόμου Σμύρνης, Δημοκρατίας και Ομήρου. Η μεγαλύτερή του όψη είναι επί της οδού Δημοκρατίας όπου αντικρύζει κανείς και την κυρία είσοδο. Μια επιβλητική, μεταλλική δίφυλλη πόρτα με τα αρχικά του ιδιοκτήτη στην κορυφή της.

Λίγο πριν φθάσουμε εκεί, πολύ κοντά στο κτήμα, περάσαμε από το 4ο Γυμνάσιο Αγίας Παρασκευής. Κάποιοι μαθητές που συναντήσαμε μας έδειξαν πού ακριβώς είναι η βίλα και μας είπαν ότι κάποιοι απ’ αυτούς πηδάνε τα κάγκελα για να παίξουν μέσα στο χώρο του κτήματος.

Η βλάστηση ήταν πυκνή και το κτίσμα κλειστό, έτσι αρκεστήκαμε στην περιμετρική περιήγηση του κτίσματος. Σε όλη τη βόλτα μας  είδαμε αμέτρητα δέντρα και θάμνους. Έναν χώρο γεμάτο από κυπαρίσσια, πεύκα, ελιές και λεύκες. Δάφνες σε συνδυασμό με δενδρολίβανο, πουρνάρια και πικροδάφνη, ακόμη και μια ανθισμένη τριανταφυλλιά, συμπληρώνουν τη φύση στο κτήμα Ιόλα,  που είναι όμως γεμάτος αγριόχορτα και συνθήματα στους τοίχους. Στους κήπους, μέσα από τα κάγκελα,  είδαμε πολλά βάθρα που, απ’ ό,τι διαβάσαμε, κάποτε φιλοξενούσαν αγάλματα μεγάλων καλλιτεχνών. Διακρίναμε τους κίονες με το λιοντάρι και τον κριό, που είχε φέρει ο Ιόλας από την Ραβέννα της Ιταλίας και οι οποίοι στηρίζουν το προστατευτικό στέγαστρο της εισόδου, αφού η πόρτα έχει κλαπεί σε μια από τις πολλές ληστρικές επιδρομές. Μας είπαν πως όλοι οι χώροι του σπιτιού ήταν επενδεδυμένοι με μάρμαρο Ραβέννας και Πεντέλης.
Σ' ένα εμφανές μέρος του κήπου φαίνονται κολώνες δωρικού ρυθμού, γύρω γύρω μπαλκονόπορτες, σε κάθε χώρο του ισογείου με πρόσβαση στους κήπους του σπιτιού και αντίστοιχα παράθυρα στους χώρους του ορόφου. Σ' ένα απ' αυτά, μάλιστα, μια ξεσκισμένη κουρτίνα την είχε βγάλει ο αέρας έξω. Πουθενά παραθυρόφυλλα ή μπαλκονόπορτες. Ένας μεγάλος διάδρομος με μάρμαρο καταλήγει σε καγκελόπορτα για την είσοδο των πεζών από την Χ. Σμύρνης. Από την πλευρά της οδού Ομήρου φαίνεται στον μακρινό τοίχο ζωγραφισμένη μια τεράστια νεκροκεφαλή με γκράφιτι.
Η τωρινή εικόνα της βίλας, ακόμη κι απ’ έξω, απογοητευτική!! Εικόνα εγκατάλειψης και αδιαφορίας,

Μαρτυρίες κατοίκων της περιοχής βεβαιώνουν ότι έχουν σημειωθεί φθορές και  καταστροφικές παρεμβάσεις στη Βίλα Ιόλα από αγνώστους κατά τις βραδινές ώρες . Ενδεικτικά μας ανέφεραν ότι έχουν αφαιρεθεί κουφώματα από πόρτες και παράθυρα, φθορές που είναι ορατές τόσο από την οδό Χρυσοστόμου Σμύρνης όσο και από την οδό Δημοκρατίας. Ενώ πιθανολογούνται και ζημιές στο εσωτερικό του κτιρίου. Η “λεηλασία” στο εγκαταλελειμμένο κτήμα και οίκημα, που άρχισε μετά το θάνατο του συλλέκτη, συνεχίζεται με ζήλο απ’ ό,τι φαίνεται.

Ο μεγάλος αυτός άνθρωπος της Τέχνης επέλεξε να εγκατασταθεί εδώ στα μέσα της δεκαετίας του ’60, όταν αποφάσισε να αφήσει τα μητροπολιτικά κέντρα του κόσμου για να ριζώσει στα άγνωστα αυτά χώματα της ανατολικής Aθήνας. Mοιάζει περίεργη η επιλογή του. Ίσως όμως θα πρέπει να σκεφτούμε την Aγία Παρασκευή εκείνα τα χρόνια, τον εξοχικό της αέρα και την ηρεμία που ακόμα φωλιάζει στις πιο αποκεντρωμένες της γειτονιές. Ίσως αυτό ακριβώς επιζητούσε ο Aλέξανδρος Iόλας, αφήνοντας πίσω την οχλοβοή του Λονδίνου και της Nέας Yόρκης, τα θορυβώδη πάρτι: ένα ησυχαστήριο στον πιο άγνωστο  δρόμο, σε μια τοποθεσία που θα έχει όλα τα χαρακτηριστικά της μαγείας της αττικής γης.

Kαι τώρα ακόμη ο ήσυχος αυτός δρόμος του Kοντόπευκου της Aγίας Παρασκευής δεν έχει αλλάξει, όμως το σπίτι αυτό ρημάζει -  έκθετο όλα αυτά τα χρόνια - και η γειτονιά έχει πλήρως αστικοποιηθεί. Γύρω από το κτήμα δεν είδαμε παρά πολυκατοικίες. Ίσως να είναι και από τα λίγα κομμάτια που θυμίζουν εκείνη την παλιά εποχή, την εξοχή που υπήρχε εκεί. Τι θα συμβεί όμως αν κι αυτή γίνει ένας σωρός μοντέρνα τσιμέντα;

H είσοδος του κτήματος στην οδό Δημοκρατίας


Δωρικές κολόνες στον κήπο


Η είσοδος της βίλας με τ' αγάλματα του κριού και του λέοντα
Βίντεο: Μέρος του κήπου και της εισόδου της βίλας


                                                                            Εικόνες από την οδό Χρυσοστόμου Σμύρνης

Βίντεο: Μέρος του κήπου


  Λίγα λόγια για τον Αλέξανδρο Ιόλα


* Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια το 1908 ως Κωνσταντίνος Κουτσούδης.

* Γιος εμπόρου, ήρθε στην Αθήνα με μόνο εφόδιο συστατικές επιστολές του Κ. Καβάφη προς τους Κ. Παλαμά, Α. Σικελιανό και Δ. Μητρόπουλο.

* Ανακαλύπτει στο χορό το ταλέντο του και σπουδάζει στην Αθήνα, στο Βερολίνο και στο Παρίσι. Γίνεται πρώτος χορευτής σε μεγάλα μπαλέτα.

* Στο Παρίσι συναναστρέφεται με καλλιτέχνες. Αγοράζει τον πρώτο του πίνακα από τον ίδιο τον Ντε Κίρικο και θαυμάζει τον Ζαν Κοκτό. Σιγά σιγά εγκαταλείπει το χορό και στρέφεται στις εικαστικές τέχνες.

* Το 1944 ανοίγει την πρώτη του γκαλερί στη Νέα Υόρκη. Η ελίτ των ΗΠΑ τον λατρεύει και η κόρη του προέδρου Ρούσβελτ τον «βαπτίζει» Αλέξανδρο Ιόλα.

* Στην γκαλέρι του εκθέτει για πρώτη φορά ο Αντι Γουόρχολ ενώ παρουσιάζονται και Ευρωπαίοι άγνωστοι στους Αμερικανούς, όπως ο Ερνστ και ο Μαγκρίτ. Λέγεται ότι πρώτος εκτίναξε τις τιμές σε έργα από μερικά δολάρια σε εκατοντάδες χιλιάδες.

* Τα επόμενα χρόνια ανοίγει πολλές άλλες γκαλερί σε μεγάλες πόλεις από τη Μαδρίτη έως τη Βηρυτό. Παίζει με τη σύγχρονη τέχνη επιδέξια και μισθώνει καλλιτέχνες να δουλεύουν γι' αυτόν με συμβόλαια.

* Το γαλλικό κράτος του απονέμει το παράσημο της λεγεώνας της τιμής.

* Επιστρέφει στην Ελλάδα στην ακμή της επιτυχίας του και χτίζει τη βίλα του. Εκεί φιλοξενεί τρανταχτά ονόματα της τέχνης αλλά και φιλόδοξους νέους. Ενδύεται το ρόλο του μαικήνα που τον λατρεύουν και τον μισούν για τη συμπεριφορά του και ένα εκκεντρικό για την εποχή του ντύσιμο. Ζει μέσα στη χλιδή και τις απολαύσεις αλλά χαρίζει και πολλά έργα σε μουσεία.

* Ο ελληνικός λαϊκίστικος συντηρητισμός τού ανοίγει πόλεμο τη δεκαετία του 1980 και με πηχυαίους τίτλους για «βίλα οργίων» και άλλα τέτοια τον απομονώνει από τους «φίλους» του.

* Στις 8 Ιουνίου 1987 αφήνει την τελευταία του πνοή στη Νέα Υόρκη. Κύρια κληρονόμος του ήταν η αδελφή του Νίκη Στάιφελ.

Περισσότερα για τη ζωή και το έργο του μαικήνα των τεχνών δείτε εδώ.

Στ΄αρχεία της ΕΡΤ ανακαλύψαμε ένα αφιέρωμα της εκπομπής "Εικαστικά" στο οποίο εμφανίζεται ο ίδιος ο Ιόλας και η βίλα, όπως ήταν στην εποχή της δόξας της. Μπορείτε να το δείτε εδώ.


Άρθρο στην εφημερίδα "ΝΕΑ", 1987

Το ιδιοκτησιακό καθεστώς της βίλας και του οικοπέδου της είναι περίεργο γιατί τώρα πια ανήκει σε ιδιώτη, τον αρχιτέκτονα κ. Σπύρο Γεωργίου - είναι γραμμένο άλλωστε και στην πινακίδα που υπάρχει  πίσω από την κεντρική είσοδο, όπως φαίνεται και στις φωτογραφίες μας - αλλά με Υπουργική Απόφαση έχει κριθεί διατηρητέο κι έχει δεσμευτεί από την Πολιτεία ως χώρος πολιτισμού για την Αγία Παρασκευή.

Μετά το θάνατο όμως του Ιόλα, οι λεηλασίες γίνονταν κατά κύματα. Πίνακες, χαλιά, γλυπτά, πολυέλαιοι σηκώθηκαν με καμιόνια. Δεν περίμεναν καν να πεθάνει. Η πρώτη λεηλασία, προφανώς από κάποιους του κύκλου του, έγινε ενώ ο συλλέκτης ήταν ετοιμοθάνατος σε νοσοκομείο της Ν. Υόρκης. Ενα γλυπτό του Τάκη κείτεται σπασμένο στον κήπο. Μάλλον μεγάλο για να το αρπάξουν. Μια πυρκαγιά παραλίγο να το αφανίσει πριν από λίγα χρόνια. Οι κάτοικοι για χρόνια ακούν ότι εκεί θα γίνει ένα πάρκο πολιτισμού. Υπήρξε ακόμη και μια πρόταση να το αγοράσει ο δήμος με έκτακτη εισφορά των κατοίκων. Αλλά αυτά δεν συμβαίνουν στην Ελλάδα. Οχι για τον πολιτισμό.

Οι καλλιτέχνες, μεταξύ τους και πολλοί διάσημοι, έχουν απηυδήσει. Κάθε τόσο υπογράφουν εκκλήσεις...μεταξύ  αυτών ο Κώστας Γαβράς, που κατέληγε με τη φράση: «Αν η πολιτική βούληση δεν επαρκεί για να σώσει από την τσιμεντοποίηση ιστορικούς χώρους, δεν μπορούμε να μιλάμε για πολιτισμό στην Ελλάδα».

Η διαθήκη του Ιόλα, σ' εφημερίδα της εποχής, "ΝΕΑ" 1987

Ο μεγάλος συλλέκτης προόριζε το σπίτι αυτό για μουσείο μοντέρνας τέχνης. Ήθελε να το ετοιμάσει και να το δωρίσει στο ελληνικό δημόσιο μαζί με τη μεγάλη συλλογή του. Είχε αρχίσει από τα μέσα της δεκαετίας του ΄80 και έκανε παραγγελίες στους φίλους του καλλιτέχνες να φτιάξουν έργα ειδικά για την Ελλάδα, για το μελλοντικό της μουσείο. Μέσα στο σπίτι υπήρχαν 11.000 έργα τέχνης: Πικάσο, Μιρό, Γουόρχολ, Ερνστ, Χατζηκυριάκος- Γκίκας, Ακριθάκης, Τάκις, αλλά και ανεκτίμητες αρχαιότητες.

Κάποιες προσπάθειες καθαρισμού, συνεδριάσεις των δημοτικών συμβουλίων..... αλλά σε καιρούς οικονομικής κρίσης πού θα θα μπορούσαν άραγε να βρεθούν τα χρήματα που απαιτεί ο ιδιοκτήτης για να το απαγκιστρώσει;;;

Μια σκισμένη κουρτίνα σ΄ένα παράθυρο του πάνω ορόφου

Ο εικαστικός Ανδρέας Αγγελιδάκης είχε πει: “Αν είχε προλάβει να το κάνει κέντρο τέχνης, θα είχε αλλάξει όλη η ροή της ιστορίας της σύγχρονης τέχνης στην Ελλάδα”.

Η βιογραφία του Αλ. Ιόλα εκδίδεται μετά από 25 ολόκληρα χρόνια από το θάνατό του. Ο ίδιος το ήθελε έτσι, γιατί διέβλεπε ότι στο μέλλον το όνομά του θα "καθαριστεί" και ο ίδιος θα δικαιωθεί.

«Ο,τι κι αν γίνει, να θυμάσαι ότι κρατάς στα χέρια σου ένα υλικό. Μη βιαστείς να το εκδώσεις. Βγάλε το 25 χρόνια μετά. Καλύτερα να μην εκδοθεί παρά να το αδικήσεις. Εχεις τον χρόνο μπροστά σου. Εγώ δεν έχω χρόνο». Έτσι φέρεται ότι είπε στον βιογράφο του.

Απόσπασμα από τη συνέντευξη που έδωσε ο βιογράφος του Ν. Σταθούλης στη δημοσιογράφο Όλγα Χωμενίδου:

“- Περίμενες 25 ολόκληρα χρόνια για να εκδόσεις τη βιογραφία του Αλέξανδρου Ιόλα. Εκ των πραγμάτων αυτή η υπόσχεση φαντάζει τεράστιο βάρος.

- Ήταν όντως ένα βάρος 25 χρόνια να κρατώ όσα μου εμπιστεύθηκε ο Αλέξανδρος Ιόλας. Ωστόσο 25 μετά τελικά το κοινό ήταν πιο έτοιμο να αποδεχτεί τη φυσιογνωμία του Ιόλα και να του αποδώσει το κύρος που αρμόζει σε πρόσωπα του μύθου. Ήταν σοφό από πλευράς του  να κυκλοφορήσει η βιογραφία του 25 χρόνια από τον θάνατό του.

- Τώρα που εκδόθηκε η βιογραφία του, τι νοιώθεις πλέον; Ανακούφιση ή χαρά γιατί εκπλήρωσες τον σκοπό σου ;
- Νοιώθω αναμφισβήτητα μια ανακούφιση αλλά και ευθύνη γιατί η ζωή του Αλέξανδρου Ιόλα ήταν μυθιστορηματική.

- Όταν ζεις δίπλα σε μία προσωπικότητα τέτοιου βεληνεκούς, αισθάνεσαι μικρός ή ανακαλύπτεις την αξία της ύπαρξής σου ;
- Δίπλα σε μια τέτοια προσωπικότητα ανδρώνεσαι. Δεν έχεις το δικαίωμα να μην αντιλαμβάνεσαι την ευθύνη που έχει μέσα της ο χώρος της Τέχνης. Με τους καλλιτέχνες γίνεσαι πιο υπεύθυνος. Γιατί -όπως κι αυτοί- γεννιέσαι και πεθαίνεις κάθε μέρα. Πολύ περισσότερο, όταν παρατηρείς από κοντά τον μέντορά τους να γίνεται Μέντορας της ίδιας σου της ζωής.

- Ηθελε προσπάθεια πολλή για να σταθείς πλάι του;
- Ήταν μια άσκηση η θητεία μου δίπλα στον Αλέξανδρο Ιόλα. Και όταν έζησα από κοντά τη περίοδο του διασυρμού του κατάλαβα τον τρόπο με τον οποίο η Σταύρωση γίνεται Ανάσταση. Όντως τον σταύρωσαν τον Αλέξανδρο Ιόλα. Δημοσιογράφοι χίλιες φορές κατώτεροί του και πολιτικοί ανίκανοι να προφέρουν το όνομα του Ρενέ Μαγκρίτ, τσάκισαν μια φυσιογνωμία που χάραξε τη τύχη της τέχνης του εικοστού αιώνα.

- Γιατί ήταν τόσο παθιασμένος με την Ελλάδα; Μήπως άραγε γιατί ήταν το πεπρωμένο του; ΄Εφυγε πικραμένος με την Ελλάδα που αγάπησε κι εκείνη τον λοιδώρησε;
- Ήταν παθιασμένος με την Ελλάδα γιατί για τον ίδιο αποτελούσε την μεγαλύτερη Ιδέα της ανθρωπότητας. Ήθελε να ζήσει στους μύθους της. Αλλά τελικά έζησε την Τραγωδία της. Πέθανε πικραμένος από τη συμπεριφορά των συμπολιτών του, αυτός που σαν πολίτης του κόσμου έχαιρε τιμών όπου κι αν πήγαινε....”

Αγώνες δικαστικοί επί αγώνων δικαστικών, λοιπόν, για τη διεκδίκηση της βίλας. Το αποτέλεσμα μέχρι στιγμής όμως είναι αυτό που είδαμε στην επίσκεψή μας. Τις καταστροφές στο εσωτερικό τις βλέπουμε σε φωτογραφίες.                                                                                                                                                                                         
You need flash player installed to preview ppt and pdf files

Get Adobe Flash player

Για ποιο λόγο άραγε δεν έγινε αποδεκτή η κληρονομιά του Ιόλα και τι θα μπορούσε να σήμαινε η αποδοχή της στο σύνολό της;

Ποια θα μπορούσε να είναι η εξέλιξη του συγκεκριμένου χώρου σήμερα;

Δεν παύει βέβαια η βίλα αυτή να είναι ένας χώρος στον οποίο έχουν διαδραματιστεί πολύ σημαντικά γεγονότα στην ιστορία της Τέχνης στην Ελλάδα και που τώρα βρίσκεται ακόμη εκεί απογυμνωμένος από τους θησαυρούς αυτής της Τέχνης.

Ένα πάντως είναι σίγουρο: αν το κτήμα Ιόλα είναι ακόμα διεκδικήσιμο και δεν έχει γίνει πολυκατοικίες, αυτό οφείλεται πρώτα και κύρια στους αγώνες των κατοίκων της περιοχής. Αναρωτιέται όμως κανείς: γιατί το επίσημο κράτος δεν επενέβη τότε που μπορούσε ή έστω και τώρα πριν να είναι αργά;;; !!!