Το Φρούριο Ιτζεδίν
Μετάβαση στο τέλος των μετα-δεδομένων
Μεταφορά στην αρχή του μεταδεδομένων
 

Το φρούριο Ιτζεδίν, το μοναδικό τουρκικό φρούριο της Κρήτης, βρίσκεται στο ύψωμα Καλάμι, 15km ανατολικά της πόλης των Χανίων και έχει πανοραμική θέα του κόλπου της Σούδας.

Έχει συνολική έκταση 16.531,5τ.μ. Το συγκρότημα έχει στη βορινή πλευρά μια σειρά από θολωτούς χώρους, οι οποίοι καλύπτονται από το ανάχωμα του προμαχώνα. Οι θόλοι αυτοί, που χρησίμευαν για τη φύλαξη της πυρίτιδας, έχουν στο βάθος ένα είδος καταπακτής που κατέληγε στα πυροβολεία που βρίσκονταν ακριβώς από πάνω, στον προμαχώνα, και ήταν επίσης καλυμμένα. Εξωτερικά των τριών πλευρών (ανατολικής, βόρειας και δυτικής) το ανάχωμα του προμαχώνα υποβαστάζεται με πέτρινη βάση από λαξευτή λιθοδομή η οποία δημιουργεί πρανές και καταλήγει σε λαξευτό γείσο (cordone). Στη νότια πλευρά βρίσκεται η κεντρική είσοδος του φρουρίου. Επειδή βρισκόταν πάντα σε χρήση, η κατάσταση διατήρησης του μνημείου είναι γενικά καλή.

Το φρούριο είναι συνδεμένο με ιστορικά γεγονότα του 19ου και του 20ου αιώνα και με τους αγώνες των Κρητικών για απελευθέρωση. Σε σχεδιάγραμμα του κόλπου της Σούδας από τον Fr.Basilicata, του 1630, στο ίδιο σημείο υπάρχει φρούριο. Στους οθωμανικούς χρόνους και μετά την κατάληψη της πόλης των Χανίων, οι Οθωμανοί κατασκεύασαν έναν πύργο-παρατηρητήριο για τον έλεγχο του κόλπου. Μετά την επανάσταση του 1866,το 1872, ο διοικητής της Κρήτης Ραούφ Πασάς συμπλήρωσε την κατασκευή και κατασκεύασε ένα οχυρό φρούριο στο οποίο έδωσε το όνομα του πρωτότοκου γιου του , Αμπντούλ Αζίζ Ιτζεδίν. Στην εξέγερση των Κρητικών στη Δυτική Κρήτη, τον Φεβρουάριο του 1878, επιτέθηκαν 2.000 επαναστάτες εναντίον του φρουρίου, αλλά δεν μπόρεσαν να το καταλάβουν. Μετά την αποχώρηση του οθωμανικού στρατού και έως το 1950 χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή.

Την περίοδο της Κρητικής Πολιτείας (1903) ο Ελευθέριος Βενιζέλος γνώρισε για 15 ημέρες το αφιλόξενο περιβάλλον των φυλακών του φρουρίου μετά από καταδίκη του για εξύβριση, έπειτα από μήνυση που του υπέβαλλε ο Μητροπολίτης Κρήτης Ευμένιος που ήταν οπαδός του πρίγκιπα Γεωργίου. Στην περίοδο της δικτατορίας του Θ. Πάγκαλου, το 1924, κρατήθηκε στις φυλακές μεγάλος αριθμός  πολιτικών αντιφρονούντων, ενώ μετά την πτώση της δικτατορίας με αντιπραξικόπημα το 1926 φυλακίστηκε για 2 χρόνια και ο ίδιος ο Πάγκαλος.

Στο σημείο αυτό παρατίθεται ένα απόσπασμα της εφημερίδας «Εμπρός» των Αθηνών, όπως δημοσιεύτηκε στο φύλλο της 24ης Αυγούστου 1927 και το οποίο σχετίζεται με τη φυλάκιση του τέως δικτάτορα και τράβηξε τα βλέμματα και της Αθήνας. Ας δούμε, όμως, τι συνέβη σύμφωνα με περιγραφές .

Το καλοκαίρι, λοιπόν, εκείνο, στις φυλακές Ιτζεδίν, είχαν παρουσιαστεί κρούσματα απειθαρχίας. Τα παράπονα των κρατουμένων είχαν αποδέκτη το διευθυντή των φυλακών, Μαρσέλλο.

Μάλιστα, το Δεκαπενταύγουστο (15-8-1927), εκδηλώθηκε με «κωδωνοκρουσίας και φωνασκίας ένα είδος στάσεως». Την κίνηση των κρατουμένων ίσως υποδαύλιζε και ο πρώην (1925-1926) δικτάτορας Θεόδωρος Πάγκαλος, που ήταν κι αυτός έγκλειστος στις φυλακές Ιτζεδίν μετά την ανατροπή του καθεστώτος του, το καλοκαίρι του 1926, από το στρατηγό Γ.Κονδύλη.

Ο Μαρσέλλος κάλεσε τότε τη φρουρά των φυλακών σε όπλα. Οι ταραχοποιοί κατάδικοι περικυκλώθηκαν από τους δεσμοφύλακες και αναγκάστηκαν να κλειστούν και πάλι σε αυστηρά απομόνωση στα κελιά τους.

Ο διευθυντής των φυλακών ανέφερε τα καθέκαστα στην Αθήνα. Από την κυβέρνηση τότε δίδεται εντολή για μεταγωγή των πρωταιτίων της στάσης σε άλλες φυλακές της Ελλάδας. Έτσι, υπό αυστηρή συνοδεία μεταφέρθηκαν από τις φυλακές Ιτζεδίν στις φυλακές Συγγρού, στις 23 Αυγούστου 1927, 29 κατάδικοι, οι οποίοι, όπως σημειώνει η εφημερίδα «Εμπρός»: «Κατά την έξοδόν των εκ των φυλακών εξεδήλωσαν δια διαφόρων ζητωκραυγών την εκτίμησίν των προς τον συγκρατούμενόν των τέως δικτάτορα».

Γ.Η.Ορφανός (Χανιώτικα Νέα 16-3-2007)

Και η ιστορία του φρουρίου Ιτζεδίν συνεχίζεται...

Κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής και στα πρώτα χρόνια του εμφυλίου οι φυλακές δε λειτούργησαν. Τα τελευταία όμως χρόνια του εμφυλίου και μετά, το κάτεργο του Ιντζεδίν άνοιξε και πάλι.

Το 1948 από τον τόπο εξορίας της Γυάρου μεταφέρθηκαν στις φυλακές του Ιντζεδίν, όπου γίνονταν και εκτελέσεις, οι πρώτοι κομμουνιστές πολιτικοί κρατούμενοι.  Από τα σκοτεινά και ανήλιαγα μεσαιωνικά μπουντρούμια του τις επόμενες δεκαετίες πέρασαν εκατοντάδες πολιτικοί κρατούμενοι, πρώτα απ' όλα κομμουνιστές, αλλά στην περίοδο της δικτατορίας των συνταγματαρχών και πολιτικοί ασχέτως ιδεολογίας. Ο τελευταίος αυτός ρόλος του φρουρίου, ως χώρος φυλάκισης πολιτικών κρατουμένων, που με την αντίστασή τους πάλεψαν για τις δημοκρατικές τους ιδέες στάθηκε αφορμή για να περάσει στην ιστορία της λογοτεχνίας και του κινηματογράφου.

Το 1950 παραχωρήθηκε η χρήση του στο Πολεμικό Ναυτικό, το οποίο και στέγαζε εκεί υπηρεσίες του Ναυστάθμου από τις 11 Δεκεμβρίου 1975 έως το τέλος Ιανουαρίου του 2006.

Οι ταινίες "Μέρες του 36" και "Τα πέτρινα χρόνια" έχουν βασικές αναφορές και πλάνα από το χώρο του Ιτζεδίν.

Το φρούριο έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο μνημείο και παραμένει κλειστό για το κοινό. Η μόνη μέρα που μπορεί κανείς να επισκεφτεί το Ιτζεδίν είναι στις 14 και 15 Δεκεμβρίου, όταν εορτάζει ο ναός του Αγίου Ελευθερίου που χτίστηκε από τους ίδιους τους φυλακισμένους.

Φωτογραφία του Ιτζεδίν στις αρχές του 19ου αιώνα
Πρόσφατη φωτογραφία του Ιτζεδίν

Αν και το φρούριο Ιτζεδίν ανακηρύχθηκε Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο με τις διατάξεις του Ν.1469/50 του τότε

Υπουργείου Πολιτισμού, είναι αφημένο στην τύχη του και παρουσιάζει εικόνα εγκατάλειψης.

Ο Δήμος Σούδας προσπαθεί να βρει χρηματοδότηση ώστε να αναστηλωθεί μέρος του και να αξιοποιηθεί σαν μουσειακός 

χώρος και χώρος πολιτιστικών εκδηλώσεων. Στο χώρο του οχυρού έχουν γίνει κατά περιόδους συναυλίες όπως αυτή των Θάνου

Μικρούτσικου, Μιλτιάδη Πασχαλίδη και του Χαρούλη.

Ο ιερός ναός του Αγίου Ελευθερίου ο οποίος θεωρείται προστάτης άγιος των εγκύων και των φυλακισμένων. Χτίστηκε από τους

κρατούμενους και η οροφή του τοιχογραφήθηκε από τους ίδιους αλλά σε εργασίες συντήρησης οι τοιχογραφίες καταστράφηκαν

και σκεπάστηκαν. Στο τέμπλο του έχει σχεδιαστεί ένα μεγάλο μάτι από το γνωστό καλλιτέχνη και ζωγράφο Μανώλη Ραυτόπουλο, 

τότε κρατούμενο στις φυλακές. Οι υπόλοιπες εικόνες του τέμπλου αλλά και της εκκλησίας έχουν αγιογραφηθεί από άλλους κρατούμενους.


Στο Ιντζεδίν σήμερα γίνονται διάφορες συναυλίες κάθε καλοκαίρι. Το Ιντζεδιν γεμίζει με κόσμο.

Συναυλία αδερφών Παντερμάκη στο χώρο του Ιτζεντίν