Οινοποιΐα. Μια παλιά πατρινή βιομηχανία
Μετάβαση στο τέλος των μετα-δεδομένων
Μεταφορά στην αρχή του μεταδεδομένων
 

Οίνος· η αρχαία αυτη ανθρώπινη ανακάλυψη που άλλαξε τη ζωή και τον πολιτισμό. Ο οίνος που υμνήθηκε, που λατρεύτηκε, που έγινε σύμβολο θρησκειών, νέκταρ και μετάληψη. Οίνος που ευφραίνει την ψυχή, ξαλαφρώνει   το πνεύμα. Οίνος που ξεγελά με τη γεύση του ακόμα και τον Κύκλωπα και τον μεθά. Οίνος, θείο δώρο της Αθηνάς στον Ηρακλή προς τιμήν των κατορθωμάτων του. Οίνος , απόλαυση λα'ι'κή και πολυτελής. Κρασί φτηνό για όλους, κρασί ακριβό για λίγους και συλλέκτες.

Η σχέση της Πάτρας με το κρασί είναι πολύ παλια. Ας την γνωρίσουμε:

... Το κρασί είναι  μνήμη. Η ποιητική του κρασιού, ως τέχνη του ποιείν αλλά και ως ποίηση, δίνεται πολύ ωραία απο τον Κωνσταντίνο Αντωνόπουλο, έναν απόγονο του Κλάους όχι εξ αίματος αλλά εξ οίνου , αφού ο παππούς του σταφιδέμπορος Βλάσιος Αντωνόπουλος ανέλαβε την γερμανική οινοποιία Αχάια Κλάους το 1979, όταν αυτή παραχωρήθηκε ως γερμανική αποζημίωση από τη Γερμανία στην Ελλάδα:

'' Στο κρασί αντίθετα, πρέπει να μπορείς  να θυμάσαι τα πάντα : Γεύσεις χθεσινές και σημερινές, χρώματα, μυρωδιές.Όλα. Και αν ο ποιητής έχει μπροστά του μια λευκή κόλλα χαρτί που πρέπει να υπερνικήσει, εσύ έχεις το κτήμα που πρέπει να καλλιεργήσεις και πρέπει να γνωρίζεις τι κρασί θέλεις να φτιάξεις, τι χαρακτήρα θέλεις να σου δώσει, με τι δομή, τι σκελετό, το σχήμα στη φιάλη. Όλα τούτα καθορίζουν τις ποικιλίες που αποφασίζεις να φυτέψεις, στα όρια και  στις δυνατότητες του οικοσυστήματος όπου βρίσκεσαι.

Στην έκθεση των Ολυμπίων το 1870 παρουσιάζεται το λευκό κρασί της ελληνικής οινοποιίας της  Πάτρας. Επίσης απο την  Πάτρα εμφανίζεται ο γλυκός σταφιδίτης του Ιωάννη Τσιπουρά που βραβεύτηκε με χάλκινο μετάλλιο. Ακόμη η Πάτρα συμμετέχει και με ρετσίνα. Αργυρό βραβείο στην ίδια έκθεση πήρε ο Πατρινός οινοποιός γερμανικής καταγωγής Ιάκωβος Κλιπφελ δι' εξ  είδη οίνων καλλίστης ποιότητας.

Η εταιρεία της Ελληνικής Σταφίδας ιδρύεται το 1858 και ένας απο τους σκοπούς της είναι  η μεταποίηση του σταφιδοκαρπού σε οίνους και οινοπνεύματα έτσι ώστε η πλεονάζουσα παραγωγή να οινοποιείται και να μην πέφτει η τιμή της προορισμένης για εξαγωγή σταφίδας. Το 1858  είναι η αρχή της οινοποιίας μεγάλης κλίμακας στις περιοχές  της σταφίδας . Πρώτος διευθυντής είναι ο Γεώργιος Σωτηριάδης και τελευταίος ο Νικόλαος Σύψωμος.

Η ίδρυση της εταιρείας της ελληνικής οινοποιίας στην Πάτρα αν και η ιστορία της είναι μια ιστορία αποτυχίας, σηματοδοτεί την έναρξη μιας διαδικασίας που τα αποτελέσματά της φαίνονται 20 χρόνια αργότερα όταν η Πάτρα εκτός από εξαγωγικό κέντρο σταφίδας που είναι, θα γίνει και οινοποιιτικό κέντρο. Η οινοποιία εγκαθίσταται στην περιοχή του Άγιου Διονυσίου όπου συγκεντρώνονται και άλλες βιομηχανίες. Στην εταιρεία προσελήφθησαν 3 οινοποιοί : 1 έλληνας και 2 γάλλοι.

Τα πρώτα κρασιά της εταιρείας παράγονται το 1861 και  είναι ένα αφρώδες, ένα μαύρο επιτραπέζιο , ένα λευκό και ένας κόκκινος σταφιδίτης. Το ακριβότερο είναι το αφρώδες και το φθηνότερο το μαύρο. Η εταιρεία διέκοψε τις εργασίες της το 1875 αλλά άνοιξε δρόμους γιατί ταυτόχρονα με την διακοπή των εργασιών της δημιουργούνται στην Πάτρα οινοβιομηχανίες από τους ίδιους τους ανθρώπους που έπαιξαν βασικό ρόλο στην ίδρυσή της. Μια από τις οινοβιομηχανίες αυτές είναι η ΑΧΑ'Ι'Α (κατοπιν ΑΧΑ'Ι'Α ΚΛΑΟΥΣ). Ανάμεσα στους μετόχους της εταιρείας της ελληνικής οινοποιίας ήταν πολλοί έμποροι και οι δύο μεγαλύτερες εταιρείες σταφίδας η Αγγλική Burff και η γερμανική Fels.

Η μακροβιότερη οινική εταιρία του ελληνικού χώρου ιδρύθηκε από τον Γουσταύο Κλάους, στέλεχος της Fels. Το όνομά του είναι σήμερα στην Ελλάδα ταυτόσημο με το κρασί. Το δεύτερο στέλεχος της Fels ήταν ο Θεόδωρος Άμβουργερ. Αυτά τα δύο ονόματα θα αποτελέσουν ένα ενδιαφέρον οικονομικό δίπτυχο. Μαζί με την επιχειριματικότητα, οι Γερμανοί αυτοί, φέρνουν κι έναν κοσμοπολιτισμό, που αποτελεί βασικό συστατικό των κοινωνικών στρωμάτων των ελληνικών πόλεων του 19ου αιώνα (έως τον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο). Για παράδειγμα οι ιταλικές σκηνές και μελοδράματα καθώς και η νεοκλασική αρχιτεκτονική είναι αποτέλεσμα της καταγωγής των αστικών στρωμάτων.

Αχάϊα Κλάους

Ο Γουσταύος Κλάους γεννήθηκε στο Μέμινγκεν της Βαυαρίας το 1825 και ήρθε στην Πάτρα το 1852 για να αναλάβει το τμήμα εξαγωγών σταφίδας της εταιρίας Fels και Συντροφία. Ο Θεόδωρος Άμβουργερ διήυθυνε το τμήμα εισαγωγών. Η περιοχή ονομάστηκε Gutland. Το 1859, στη θέση Ρηγανόκαμπος (στα ανατολικά της πόλης) αγόρασε 60 στρέμματα. Σ΄ αυτή τη θέση ο Κλάους δημιούργησε τον αμπελώνα του και την οινοποιία του. Οι φυτεύσεις άρχισαν το 1861 και η πρώτη φάση τους ολοκληρώθηκε το 1864. Ο Κλάους φύτεψε οινάμπελα και όχι σταφιδάμπελα γιατί ο καρπός τους ήταν άμεσα εξαργυρώσιμος. Η επιθυμία του ήταν να γίνει αμπελουργός, να συνδεθεί με έναν τόπο, να αποκτήσει ρίζες. Παντρεύτηκε τη Θωμα'ι'δα Καρμπούνη, απόφοιτοτου Αρσακείου και απέκτησε μια κόρη την Αμαλία.

Η έναρξη της λειτουργίας της εταιρείας τοποθετείται μέσα στη δεκαετία του 1860 με πιο πιθανή χρονιά το 1865. Το 1872 η οινοποιία μετατράπηκε σε μετοχική ανώνυμη εταιρεία, με την επωνυμία <<ΑΧΑΙΑ>>. Στο μετοχικό κεφάλαιο της εταιρείας μετείχε και η εμπορική εταιρεία σταφίδας  Fels. Στο Διοικητικό Συμβούλιο της εταιρείας εκτός απο τον Κλάους, βρίσκουμε και τον Αλβέρτο Άμβουργερ, γιό του Θεόδωρου, και τον Ιωσήφ Ρίδελ. H διάταξη των αμπελώνων του Κλάους που περιβάλλουν το οινοποιείο αναδεικνύουν την Gutland σ'ενα θεαματικό χώρο χωρίς προηγούμενο. Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αρχιτεκτονική του οινοποιείου.

Οι συνθήκες δημόσιας ασφάλειας της εποχής δεν ενέπνεαν καμία εμπιστοσύνη, έτσι ο Κλάους εισήγαγε στην Ελλάδα τον << οινικό πύργο>> που είχε δημιοργηθεί στο Μπορντώ. Ο πύργος σε σχήμα κωδωνοστάσιου, με μικρά ανοίγματα θα χρησίμευε σαν καταφύγιο των εργαζομένων σε καιρό επιδρομής κακοποιών στοιχείων, κυρίως ληστών. Στη δεκαετία του 1880, οι εγκαταστάσεις της εταιρείας αποτελούσαν κατοικίες για τους εργαζόμενους, οιναποθήκες παραγωγής και παλαίωσης, κήποι, εσωτερικοί δρόμοι,ο ορθόδοξος Ναός του Αποστόλου Θωμά , σχολείο για τα παιδιά των εργαζομένων και κοιμητήριο. Διέθετε εναν ατμοκίνητο αποστακτήρα, ένα μηχανικό πατητήρι και ένα πλυντήριο φιαλών. 

Στις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα και μεχρι τον Α' Παγκόσμιο πόλεμο η ''ΑΧΑΙΑ'' ήταν η μόνη οινοποιία στην Ελλάδα που παρήγαγε μαυροδάφνη. Αυτός ήταν και ο λόγος που πολλές διασημότητες της εποχής την επισκέφθηκαν. Ανάμεσά τους ήταν η αυτοκράτειρα της Αυστρίας Ελισάβετ (η κινηματογραφική Σίσυ), ο πρίγκιπας Ruprecht διάδοχος της Βαυαρίας, η πριγκίπισσα Θηρεσία της Βαυαρίας, η πριγκίπισσα του Έσσεν Μαργαρίτα, η μεγάλη Δούκισσα της Βυτεμβέργης, η πριγκίπισσα Βικτωρία της Αγγλίας και φυσικά η Βασιλική οικογένεια της Ελλάδας.   

Ο Κλάους πέθανε τον Σεπτέμβριο του 1908 κατα την επιστροφή του απο το Μόναχο στην Πάτρα, στο Αυστριακό πλοίο << Βαρόνος Μπέκ >> . Ο θάνατός του αποτέλεσε απώλεια στον επιχειρηματικό κόσμο της Πάτρας. Το 1919 η ΑΧΑ' Ι 'Α περνά σ'εναν από τους βασικότερους μετόχους της, τον σταφιδέμπορο Βλάσιο Αντωνόπουλο. Ακολούθησαν τροποποιήσεις του καταστατικού ενώ η εταιρεία εξαπλώνεται και σε ενοικιαζόμενη έκταση. Το 1955 ανέλαβε την εταιρεία ο Κων/νος Αντωνόπουλος που την εφοδίασε με νέα μηχανήματα και προσέλαβε ειδικούς επιστήμονες. Στο αυτοκρατορικό κελάρι υπάρχουν μεγάλα δρύινα βαρέλια, με παλαιό κρασί αφιερωμένο σε βασιλείς Έλληνες και ξένους. Η Αχα'ι'α πέρασε απο πολλά χέρια.Εξακολουθεί να παράγει κρασιά σε πολλές ποικιλίες όπως: α) γλυκά κρασιά π.χ μαυροδάφνη και μοσχάτο β) επιτραπέζια π.χ Σάντα Έλενα , Δεμεστιχα, Άττικα , Δανιηλίδα κ.λ.π γ) ειδικά π.χ σαμπάνια και δ) οινοπνευματώδη κονιάκ, ούζο κ.λ.π. Αυτά ειναι αποθηκευμένα σε αποθήκες που αποθηκέυουνε 7.500 τόνους κρασιά. Οι μεγαλύτερες είναι : α) αποθήκη με παλιές μαυροδάφνες β) αποθήκη επιτραπεζίων γ) αποθήκη Δανιηλίδας που είναι υπόγεια με βαρέλια γεμάτα επιτραπέζια κρασιά δ)Υπόγειες δεξαμενές.

Ένας χώρος με ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι το Βαr με την ιδιαίτερη διακόσμηση και επίπλωση ( φωτιστικά απο μπουκάλια κρασιού και καθίσματα απο βαρέλια). Έχει τιμηθεί συνολικά με 15 μεγάλα βαρέλια, 51 χρυσά μετάλλια, 38 αργυρά και 32 διπλώματα. Σήμερα ένας απο τους χώρους της Αχάϊα Κλάους προορίζεται για μουσείο οίνου. Μία παράδοση λέει ότι ο Γουσταύος Κλάους έδωσε στο γλυκό κρασί  το όνομα Μαυροδάφνη από την Ελληνίδα αρραβωνιατικιά του Δάφνη η οποία είχε μαύρα μάτια. Η Δάφνη πέθανε πολύ νέα.

Οίκος Άμβουργερ. Εμπόριο σταφίδας και οινοποιΐα

Ιδρυτής του οίκου Άμβουργερ είναι ο Θεόδωρος.Ήρθε στην Πάτρα το 1847 ως στέλεχος της εταιρείας Fels και Συντροφία.Η  Fels και Συντροφία το 1890 άλλαξε σε Άμβουργερ Κέλλερ και Συντροφία και γύρω στο 1900 σε Άμβουργερ και Σία.Η οινοποιία των Άμβουργερ ιδρύεται το 1891 από τον Αλβέρτο Άμβουργερ στην Αγυιά Πατρών. Προσανατολίζεται κυρίως στην παραγωγή οίνων για ανάμειξη και αποστέλλονται στο εξωτερικό. Επίσης παρήγαγε επιτραπέζιους οίνους.

Στο τέλος του 1900,η εταιρεία αρχίζει να δραστηριοποιείται στην παραγωγή ποικίλων τύπων κρασιού ανάμεσά τους και η Μαυροδάφνη.Στο πλούσιο αρχείο της Άμβουργερ και Σια,που έχει περιέλθει στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό αρχείο,διασώζονται χρωμολιθογραφημένες ετικέτες αυτής της περιόδου.Όλες οι ετικέτες είναι στα γαλλικά,εκτός από την ετικέτα της ρετσίνας.Ο οίκος Άμβουργερ έδειξε μεγάλη αντοχή στην οικονομική κρίση αλλά τελικά χρεοκόπησε το 1911 από το βάρος του υπερδανεισμού και των ακάλυπτων ανοιγμάτων.

Η Ελληνική Εμπορική Εταιρία εισαγωγής-εξαγωγής ιδρύθηκε το 1912 ως διάδοχος της Άμβουργερ και Σια η οποία πτώχευσε. Συστάθηκε ως ΑΕ με έδρα στην Πάτρα απο τους: Αλβέρτο και Φρανγκίσκο Άμβουργερ, Αλέξανδρο Καπάζογλου, Ανδρέα Βρεττό, Χρήστο Μοσχοβέλη, Κωνσταντίνο Παπαχριστόπουλο και Νικόλαο Ζούλλα. Ολη η περιουσία της Άμβουργερ  μεταβιβάστηκε στην 5Ε. Μεταξύ άλλων: η έκταση στην Αγυιά το εργοστασίο κατεργασίας σταφίδας στην Όθωνος-Αμαλίας και το σταφιδοεργοστάσιο στην Ζαΐμη και Μαιζώνος.Το αντικείμενο εργασίας της 5Ε ήταν οι εμπορικές εργασίες της Άμβουργερ και Σία και ο συνεταιρισμός με άλλες Εταιρίες οίνων και οινοπνευμάτων. Η 5Ε λειτούργησε εως το 1963, ενω το 1965-66 οι εγκαταστάσεις στην Αγυιά νοικιάστηκαν απο την Τρανστεκομ η οποία διέκοψε την λειτουργία της το 1976. Τα βασικά κτίρια του συγροτήματος αργότερα ασφυκτιούν απο αλλαγές χρήσεων γης και κατασκευή νέων πολυκατοικιών στην έκταση του πρώην εργοστασίου.

 Ό,τι απέμεινε από την 5Ε...

Β.Ε.Σ.Ο.

(Βιομηχανία ελαίων, σαπουνιών,οίνων και οινοπνευμάτων)

Ιδρύθηκε το 1922 από τον Α. Αλεξόπουλο στη ΝΔ παραλία της Πάτρας. Η Β.Ε.Σ.Ο είχε 2 εργοστάσια, το οινοποιείο ήταν ένα απο τα δύο εργοστάσια με παραγωγή 5.000 τόνους κρασιού ετησίως και 1.800 τόνους οινοπνεύματος. Πριν από μερικές δεκαετίες έπαψε να λειτουργεί και το 2000 κατεδαφίστηκε ένα μέρος των εγκαταστάσεων του εργοστασίου. Έτσι μια από τις παλιές βιομηχανίες της πόλης μέσα σε λίγες ώρες μετατράπηκε σε ένα σωρό από παλιοσίδερα και χώματα. Καζάνια, μηχανές , σωλήνες πήγαν για λιώσιμο. Ο νέος ιδιοκτήτης μετέτρεψε το χώρο της Β.Ε.Σ.Ο σε πολυκέντρο ψυχαγωγίας, αίθουσες κινηματογράφων και καφετέριες.Το κουφάρι του υπόλοιπου εργοστασίου παραμένει στη Νότια παραλία της Πάτρας στεγάζοντας εξαθλιωμένους λαθρομετανάστες που περιμένουν να μπαρκάρουν κρυφά για τη '' γη της επαγγελίας '' την Ιταλία.

Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Πατρών "Πατραϊκή"

Το 1956 η Πατραική αγόρασε από την Α.Ε Ελληνική Εταιρεία Οίνων και Οινοπνευμάτων το οινοποιείο της Ανθείας, από τότε το οινοποιείο συνεχώς επεκτείνεται και εκσυγχρονίζεται με σκοπό να παράγει οίνους υψηλής ποιότητας. Παράγει μια μεγάλη γκάμα προ'ι'όντων όπως ρετσίνα, οίνους ξηρούς , ημίξηρους, ημίγλυκους, γλυκούς, λευκούς , ροζέ και ερυθρούς σε όλους τους συνδυασμούς, Επίσης παράγει τα διεθνώς γνωστά vin de liquer με ονομασία ελεγχόμενης προέλευσης Μοσχάτο Πατρών και Μαυροδάφνη Πατρών. Τα κρασιά της έχουν διακριθεί σε πολλούς εγχώριους και διεθνείς διαγωνισμούς. Σήμερα η εταιρεία λειτουργεί 2 οινοποιεία , 1 εμφιαλωτήριο και μεγάλους αποθηκευτικούς χώρους. Ετησίως πουλά σε Ελλάδα και εξωτερικό 1.000.000 - 1.200.000 φιάλες κρασιού και περισσότερες απο 200.000 συσκευασίες  ΡΕΤ και ασκων ξεπερνώντας σε σύνολο τους 5.000 τόνους.  

Η ΒΓΣ Σπηλιόπουλος ΑΕΒΕ

Η ΒΓΣ είναι η παλαιότερη οινοπνευματοποιία και μια απο τις παλαιότερες οινοποιίες στην Έλλαδα, η οποία ιδρύθηκε το 1895, από τον Βασίλειο Σπηλιόπουλο και εγκαταστάθηκε στην Πάτρα. Η εταιρεία δραστηριοποιήθηκε στην πόλη και ο Βασίλειος Σπηλιόπουλος κατάφερε να εγκαταστήσει μια μονάδα με σκοπό την παραγωγή καθαρού οινοπνεύματος (αιθυλικής αλκοόλης) με πρώτη ύλη τα περισσεύματα σταφίδας και το στεμφυλόπνευμα των αμπελουργών. Στη δεκαετία του '30 τη βιομηχανία ανέλαβαν οι 4 υιοί του ενώ διευθύνων σύμβουλος έγινε ο Γεώργιος Σπηλιόπουλος . Κατά τη διάρκεια του 2ου Παγκοσμίου πολέμου η βιομηχανία σταματά τις δραστηριότητές της. Η εταιρεία ξεκινά και πάλι την δραστηριότητά της το 1946. Ο Γεώργιος Σπηλιόπουλος επενδύει στην εταιρεία με στόχο τον εκσυγχρονισμό της παραγωγικής διαδικασίας το 1949 ενώ το 1958 η εταιρεία μετατρέπεται σε ανώνυμη εταιρεία (Α.Ε.) .

Για την αύξηση και βελτίωση της παραγωγής της εταιρείας ο Γεώργιος εισάγει απο τη Γαλλία και τη Γερμανία μοντέρνα για την εποχή τους μηχανήματα απόσταξης. Το 1972 ο Βασίλειος Σπηλιόπουλος αναλαμβάνει καθήκοντα ενταλμένου συμβούλου και αργότερα το 1975 το οινοποιείο αποκτά νέα εκθλιπτικά μηχανήματα. Κατα τη διάρκεια του 1990 ο Γεώργιος Σπηλιόπουλος αποβιώνει και ο γιός του Βασίλης αναλαμβάνει τα καθήκοντα του προέδρου του Δ.Σ. Το 1993 η αγορά του οινοπνεύματος απελευθερώνεται στην Ε.Ε . Το 2004 γίνεται η παρασκευή νέων προιόντων όπως η Μαυροδάφνη. Το 2007 - 2010 γίνεται η μετεγκατάσταση της εταιρείας σε νέα τοποθεσία και αποφασίζεται η δημιουργία μονάδας παραγωγής βιοαιθανόλης. 

  Εικόνες μέσα απο το χημείο της βιομηχανίας
 

Υπόλοιπες Οινοποΐες - Αμπελώνες

 α)Αμπελώνες Αντωνόπουλου

β)Αμπελώνες Κολυπέρα

γ)Αμπελώνες Σπηλιωτόπουλου

δ)Γκρέκα

ε)Δαφαράνος

στ)Θεοφανόπουλος

ζ)Καμπέρος

η)Καρέλας

θ) Κτήμα Ορφανού

ι)Λάτσης

κ)Οινόκοσμος

λ) Παρασκευόπουλος

μ)Σοφόπουλος

             

ΠΗΓΕΣ

1)ΕΡΑ Πάτρας εκπομπή << Πάτρα, η πόλη με τις δέκα ζωγραφιές>>

2)Νίκος Μπακουνάκης

3)Ιστορικό λεύκωμα της Αχα'ι'κής Βιομηχανίας, 1825 - 1975                                                                                                           

4)Κώστας Τριανταφύλλου

Οι μαθητές:

Παναγιώτης Αλεξόπουλος

Αλέξης Βαλλιανάτος

Γιάννης Γιαννακόπουλος

Γιάννης Καρδάρας