Αυλόπορτες Πάνω Κόνιτσας
Μετάβαση στο τέλος των μετα-δεδομένων
Μεταφορά στην αρχή του μεταδεδομένων
 

Ένα χαρακτηριστικό και άμεσα αναγνωρίσιμο στοιχείο της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής αποτελούν οι αυλόπορτες. 

αυλόπορτα με καλντερίμι

Όπως θα δείτε παρακάτω, οι αυλόπορτες εξωτερικά διαμορφώνονται με αγκωνάρια και μετά την τοποθέτηση μιας ξύλινης κάθετης τάβλας ολοκληρώνεται με μια στέγη δίριχτη ή μονόριχτη.   Πίσω από τα αγκωνάρια στερεώνονται, με τους ειδικούς μεταλλικούς συνδέσμους, η κάσα της ξύλινης πόρτας. Τα φύλλα της ξύλινης πόρτας είναι απλά καρφωτά, ενώ εσωτερικά πάντα υπάρχουν οι τρεις οριζόντιες τάβλες, στις οποίες έχουν καρφωθεί οι εξωτερικές (κατακόρυφες) τάβλες. Ακόμα πάνω σε αυτές τις τάβλες στερεώνονται και οι μεντεσέδες.
Η όλη κατασκευή έχει, σε κάτοψη βάθος περί το ένα μέτρο και εσωτερικά η κάλυψή της ήταν οριζόντια και διαμορφώνεται με την επάλληλα χοντρά ξύλα. Περί το ένα μέτρο πιό ψηλά από το δάπεδο υπάρχει, κάθετα στην πόρτα, ένα χοντρό ξύλο, ενσωματωμένο στον τοίχο, όπου στερεώνεται η μεταλλική αμπάρα.



Βρίσκω μια πορτούλα μια διάπλατα ν΄ανοιχτή εκεί μέσα εκατοικούσε μαυρομάτα και ξανθή. Έναν τεμενά της κάνω απ΄τον ουρανό ως τη γη και πολύ της κακοφάνη και την πόρτα της σφαλεί.

Στην Πάνω Κόνιτσα ο επισκέπτης θα θαυμάσει την ιδιαίτερη αρχιτεκτονικη των παλιών κτιρίων,τις υπέροχες εξωτερικές αυλόπορτες και φυσικά τα μαγευτικά λιθαναγλυφα. Οι αυλόπορτες της Κόνιτσας είναι ένα μικρό μόνο δείγμα της ομορφιάς, της μοναδικότητας, και της ιστορικότητας της περιοχής.Τα σπίτια  αυτής της περιοχής είχαν μια μεγάλη, ξύλινη,βαριά πόρτα  η οποία προστάτευε το εσωτερικό του σπιτιού από τους εχθρούς. Στο εσωτερικό των σπιτιών υπήρχε πάντα ένα κηπάρι (ένας  κήπος σε ψηλό σημείο, δηλαδή) και ένα μέρος στο οποίο φυλάσονταν τα ζώα.                        

Ρίξε νερό στην πόρτα σου να μπω για να γλιστρήσω.

Το φεγγάρι κάνει βόλτα στης αγάπης μου την πόρτα.

Οι ντόπιοι μάστορες, γνωστοί και ως «κουδαραίοι», (κούδα=πέτρα) έχτισαν πλήθος έργα (πέτρινα γεφύρια, εκκλησίες, δημόσια κτήρια, κατοικίες) σε ολόκληρη την Ελλάδα, τη Βαλκανική αλλά και κάποιες μακρινές χώρες όπως η Αιθιοπία, η Περσία και η Αμερική. Εργάζονταν σε ομάδες, τις επονομαζόμενες «παρέες» ή «μπουλούκια», ως επί το πλείστον μακριά από τον τόπο τους, απουσιάζοντας για πολλούς μήνες κάθε χρόνο από τα χωριά τους. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους ήταν η συντεχνιακή τους διάλεκτος, τα λεγόμενα «κουδαρίτικα», την οποία μόνο αυτοί γνώριζαν και με την οποία συνεννοούνταν ελεύθερα χωρίς να τους καταλαβαίνουν οι εκάστοτε εργοδότες. Έργο Κονιτσιωτών μαστόρων είναι και το ρολόι της πλατείας Ιωαννίνων, η Παρηγορήτισσα της Άρτας και άλλα. Στην Αμερική έχτισαν γέφυρες και έκαναν διάνοιξη σιδηροδρομικών γραμμών και φυσικά πάρα πολλά γεφύρια.



 

Τα υλικά που χρησιμοποιούσαν ήταν από την γύρω περιοχή της Κόνιτσας. Τα κύρια υλικά που χρησιμοποιούσαν ήταν πέτρες, λάσπη, άχυρο και ξύλο. Οι πέτρινοι μαντρότοχοι είναι χτισμένοι με τρόπο παραδοσιακής τεχνικής χρησιμοποιώντας πέτρα κομμένη από χέρι, η όποια αν και είναι σκληρή και έντονη εργασία παραμένει η καλύτερη τεχνική. Τις πέτρες τις πελεκούσαν, τους έδιναν το κατάλληλο σχήμα και τις τοποθετούσαν με μεγάλη μαεστρία. Οι μάστορες δούλευαν με πολύ κόπο και κούραση για να μπορέσουν να ζήσουν την οικογένειά τους. Η τέχνη του μάστορα περνούσε από γενιά σε γενιά.

αυλόπορτα με χεράκι


Κάθε πόρτα είναι ένα έργο τέχνης από μόνη της ωστόσο οι νοικοκύρηδες ήθελαν να προσθέσουν κάποια διακοσμητικά στοιχεία παραπάνω.  Έτσι είχαν σκαλιστά  σχέδια  όπως   μισοφέγγαρα, καρφιά με τετράγωνο μεγάλο κεφάλι και περίτεχνα σχέδια.  Το ρόπτρο  που είχαν,  ήταν το κουδούνι της εποχής φτιαγμένο πάντα από μέταλλο και σε διάφορες μορφές. Γκάγκαρο ήταν το βαρύ ξύλο που ήταν κρεμασμένο με σκοινί πίσω από τις αυλόπορτες, τις οποίες έκλεινε με το βάρος του (gaga στα τούρκικα το ράμφος). 

Οι αυλόπορτες της Κόνιτσας ήταν επιβλητικές, καλαίσθητες, με εντυπωσιακούς θόλους, περίτεχνα σκαλίσματα στις κολώνες.Στις περισσότερες αυλόπορτες υπήρχαν δεξιά και αριστερα  στο σξωτερικό μέρος μικρά πέτρινα πεζούλια τα οποία είχαν δύο χρήσεις, η πρώτη ήταν για να ανεβαίνουν μέσω αυτών ευκολότερα οι άνθρωποι στα άλογα ή τα μουλάρια, και η δεύτερη οτι ιδιαίτερα κατα τους θερινούς μήνες χρησιμοποιούνταν ως καθίσματα και βοηθούσαν  στην κοινωνικοποίηση  των  ανθρώπων. Τα απογεύματα οι νοικοκυρές συναντιόντουσαν στα πεζούλια  (τα οποία ήταν και  είναι  φτιαγμένα  από πέτρα και τσιμέντο),έπιναν καφέ και συζητούσαν.

εσωτερικό αυλόπορτας
καμπανάκι
λιθανάγλυφο

Η συντήρηση και ανάδειξη αυτών των εξωτερικών  έργων τέχνης της περιοχής, είναι επιβεβλημένη. Οι εξωτερικές αυλόπορτες είναι κομμάτι της τοπικής ιστορίας και  με κάθε πόρτα που χάνεται για διάφορους λόγους, μαζί της σβήνει και ένα κομμάτι της τοπικής μας ιστορίας. 

Αυλόπορτες με ροζιασμένα και σκεβρωμένα ξύλα από το χρόνο, ταλαιπωρημένες από την πολυκαιρία. Έχουν παιδευτεί δεκάδες χρόνια από τα χέρια των ιδιοκτητών τους αλλά συνεχιζούν να είναι πανέμορφες και επιβλητικές! Ο γλυκός ασυνήθιστος ήχος παραμένει και γοητεύει κάθε επισκέπτη.