Τα αρχαία ανάμεσά μας
Μετάβαση στο τέλος των μετα-δεδομένων
Μεταφορά στην αρχή του μεταδεδομένων
 

Ένα βασικό ερώτημα που τέθηκε από τα παιδιά της ομάδας "Τα αρχαία ανάμεσά μας" ήταν η σχέση τους με τα "αρχαία". Αν η μόνη τους εμπειρία από την αρχαιότητα ήταν μια επίσκεψη στο Μουσείο, η Αρχαία Ιστορία του σχολικού βιβλίου ή ένα ντοκιμαντέρ στην τηλεόραση, η όλη συζήτηση θα έπαιρνε μάλλον τον χαρακτήρα της "ανάμνησης". Εδώ όμως δεν πρόκειται γι' αυτό. Τα παιδιά ζουν με την παρουσία των αρχαίων - μαρτύρων ενός πολιτισμού που ανθούσε στην περιοχή (για τον οποίο αισθάνονται περήφανα). Βλέπουν τις όψεις αυτής της ζωής πραγματικά "ανάμεσά" τους: το χωριό τελειώνει στα βόρεια εκεί που αρχίζει ο αρχαιολογικός χώρος, ο οποίος τους χωρίζει από το διπλανό χωριό με το περίφημο Βαπτιστήριον της Αγίας Λυδίας. Έπειτα, μέσα στο χωριό ξεπηδούν οι μνήμες της αρχαιότητας παντού: από τον αρχαιολογικό χώρο στο κέντρο των Κρηνίδων ως την προϊστορική Ορθόπετρα, που ορίζει τον οικισμό προς τον νότο, από τις περίφημες Βασιλικές της αρχαίας πόλης στα Δυτικά ως την περιοχή των αρχαίων "κρηνών" από όπου πήρε το όνομα η περιοχή. Και μόνο αυτό; Κάτω από σπίτια, κάτω από χωράφια, κάτω από καταστήματα, ακόμα και κάτω από το γήπεδο ποδοσφαίρου του Γυμνασίου μας υπάρχουν αρχαιότητες!

Ακριβώς αυτές θέλησε να παρουσιάσει η ομάδα μας, αλλά σ' αυτό δεν ήταν μόνη. Πολύτιμη στάθηκε η βοήθεια των υπεύθυνων του προγράμματος αλλά και του κυρίου Ιωάννη Ηλιάδη, μηχανικού της τοπικής εφορίας προϊστορικών και κλασικών αρχαιοτήτων, κατοίκου της περιοχής, ο οποίος μας ενημέρωσε με μια διάλεξή του  στο σχολείο μας και μας οδήγησε με τη γνώση του στα σημεία όπου το παρελθόν βρίσκεται ακόμη σε αναμονή της αρχαιολογικής σκαπάνης. Δεν πειράζει που δεν το βλέπουμε ... αρκεί που ξέρουμε ότι υπάρχει "ανάμεσά μας".
Λίγα λόγια για την περιοχή πρώτα:

ΦΙΛΙΠΠΟΙ: Η ιστορία του τόπου μας μ’ ένα ‘κλικ’

Μέχρι το 1931-36 υπήρχαν έλη στην περιοχή μας. Για παράδειγμα, το Ντικιλί Tας (Ορθόπετρα), που είναι προϊστορικός οικισμός, ήταν ελώδης περιοχή. Άλλωστε, ίχνη κατοίκησης στην περιοχή έχουμε πριν από τη νεολιθική περίοδο, όπως μαρτυρούν οι βραχογραφίες που σώζονται στα νότια του οικισμού των Κρηνίδων προς την περιοχή του σημερινού χωριού Φίλιπποι.

Η ευρύτερη περιοχή βέβαια καθορίζεται μεταξύ Νέστου και Στρυμώνα. Οι δρόμοι από τον 7ο π.Χ. έπαιξαν σημαντικό ρόλο.

Εγνατία οδός

Η Εγνατία οδός υπήρχε από εκείνη την εποχή και περνούσε από Δυρράχιο, Θεσσαλονίκη, Αμφίπολη, Φιλίππους, Νεάπολη (Καβάλα). Περνούσε μάλιστα μέσα από τις Κρηνίδες, τη σημερινή οδό του Αγίου Χριστοφόρου.

Η παλιά και νέα Εγνατία συμπίπτουν σε πάρα πολλά σημεία. Απομεινάρια της παλιάς Εγνατίας οδού, σώζονται στο δρόμο Αλεξανδρούπολης - Φερών.

Οι δρόμοι της Εγνατίας είχαν πλάτος 8 μέτρα και ήταν όπως οι σημερινοί, δηλαδή με καμπυλότητα, έτσι ώστε να φεύγουν τα νερά της βροχής στα πλάγια.

Επιπλέον, μία ταφική στήλη βρέθηκε δίπλα στο πρανές της Εγνατίας, στο σημείο όπου σήμερα βρίσκεται το αρχαιολογικό μουσείο Φιλίππων. Τα μάρμαρα της στήλης είναι από το λόφο των Φιλίππων. 

Σημαντικά μνημεία κατά μήκος της Εγνατίας οδού

Ύψωμα Βασιλάκη: Βρίσκεται στα δεξιά μετά το Σταυρό στο δρόμο Καβάλας - Ελευθερούπολης. Έχει στην κορυφή περιφραγμένο περίβολο. Ήταν σταθμός για ξεκούραση και ανεφοδιασμό των ταξιδιωτών. Λέγεται ότι εδώ σταμάτησε ο Απόστολος Παύλος με τους μαθητές του, Σίλα και Τιμόθεο το 50 μ.Χ.

Οι πρώτες ανασκαφές στους Φιλίππους έγιναν από Γάλλους. Το 1956 ξεκίνησαν και στο αρχαίο θέατρο των Φιλίππων. Σώζονται μόνο οι πρώτες σειρές εδωλίων (καθισμάτων) από την εποχή του Φιλίππου Β΄ και η ορχήστρα.

Στον Καλαμώνα η αρχαιολόγος κ. Κουκούλη ανακάλυψε μαρμαρένια κολονάκια μιλιάρια. Τα μιλιάρια είναι χιλιομετρικοί δείκτες που γράφουν πόσα χιλιόμετρα απέχει η μία πόλη από την επόμενη (2ος αιώνας μ.Χ.). Το Κολονάκι στον Καλαμώνα γράφει: ‘2 χλμ. Φιλίππων στάδια τριάκοντα (1 στάδιο =180 μ.) Άρα 30 στάδια ήταν η απόσταση Καλαμώνα - Φιλίππων. Επίσης στον Αμυγδαλεώνα βρέθηκε άλλο μιλιάριο κοντά σε σημερινό σχολείο. Το μιλιάρι αυτό, που βρίσκεται στο αρχαιολογικό μουσείο Καβάλας, γράφει: «Γναίος Εγνάτιος Ανθύπατος Ρωμαίων».

Κοντά στο Γαλλικό ποταμό βρέθηκε ανάλογη επιγραφή. Συμπεραίνουμε, δηλαδή, ότι ο Εγνάτιος ήταν υπεύθυνος για την κατασκευή της οδού που πήρε και το όνομα του: «Εγνατία οδός». Κοντά στον Καλαμώνα βόρεια του λόφου του Μεγάλου Αλεξάνδρου σώζονται επίσης οι βάσεις από μία αιγίδα. Υπήρχαν κάποιες υποθέσεις για το ρόλο της αιγίδας αυτής:Στήθηκε για να θυμίζει την νίκη Οκταβιανού και Αντώνιου το 42 π.Χ.  Στο σημείο αυτό περνούσε η Εγνατία οδός.

Μία άποψη του Καραδένρου: ο Ζυγάκτης ποταμός (ή Γαγγίτης) είχε κοίτη κοντά στην αιγίδα μετά τη γέφυρα. Αυτή όμως η άποψη δεν έχει τεκμηριωθεί ακόμα. Προχωρώντας προς Λυδία μπαίνουμε στην τοιχισμένη πόλη των Φιλίππων. Υπήρχαν 2 πύλες: η Πύλη της Αμφιπόλεως και η πύλη της Νεαπόλεως (κοντά στον αρχαιολογικό χώρο). Σε κάθε πύλη υπήρχε φρουρά που ασκούσε έλεγχο. Εκεί υπήρχαν κτίσματα για τους φρουρούς. Σώζεται το μονολιθικό στόμιο ενός πηγαδιού που βρέθηκε στον ίδιο χώρο. Διακρίνονται σημάδια από σχοινί με το οποίο τραβούσαν τον κουβά με το νερό. Βρέθηκε κι άλλο παρόμοιο πηγάδι στο Δάτο και στον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων. Άρα στα σημεία αυτά υπήρχαν ενδιάμεσοι σταθμοί για να ξεκουράζονται οι ταξιδιώτες ( σύμβολον όρος = το βουνό του Άγιου Σίλα).
Ντικιλί – τάς (Oρθόπετρα ): Μέχρι το 1950 – 1960 οι γυναίκες πήγαιναν στην περιοχή να πλύνουν ρούχα. Αργότερα, η τοποθεσία περικλείστηκε από διάφορα κτίρια. Δεξιά και αριστερά του δρόμου υπήρχαν εργαστήρια ( π.χ. κεραμικά και πελέκηση της πέτρας) και κοιμητήρια.

Το Ντικιλί-τας είχε επίσης και στρατηγική θέση, βρισκόμενο στα όρια του έλους. Το 1931 - 1940 πραγματοποιήθηκε η αποξήρανση των ελών. Αλλά και τη δεκαετία 1950 - 1960 υπήρχε πολύ καθαρό νερό. Στο γεγονός αυτό οφείλονται και τα ονόματα των περιοχών: Κρηνίδες (από το ουσιαστικό κρήνη) = πηγές. Κεφαλάρι = Μεγάλη πηγή.

Στο Ντικιλι τάς γινόταν ανασκαφή από Γάλλους για πολλά χρόνια. Η ορθόπετρα είναι ένα ρωμαϊκό ταφικό μνημείο. Η επιγραφή αναφέρεται στη καριέρα του Ρωμαίου αξιωματικού Caius Vibius Quartus (1ος αιώνας μ.Χ.). Λέγεται ότι είναι ο τάφος του ( δεν έχει εξακριβωθεί ). Ίσως να σκοτώθηκε στο σημείο αυτό.

Πόλη των Κρηνίδων

Δίπλα στα κοιμητήρια εκτός των τειχών ( extra muros) υπήρχαν 3 βασιλικές (5ος αιώνας μ.Χ.), αρκετά μεγάλες. Για να μπεις περνούσες από το περιστύλιο και το νάρθηκα.
Η πρώτη τέτοια βασιλική βρίσκεται δίπλα στην πλατεία Πελεκανίδη επί της οδού 28ης Οκτωβρίου και έχει ανασκαφεί πλήρως. Σώζονται τμήματα του σύνθρονου στο ιερό. Βλέπει δηλαδή κάποιος τα σκαλάκια που ήταν τότε σκεπασμένα με ορθομαρμάρωση (= μικρά κομμάτια από μάρμαρο) για να είναι πολυτελέστερα. Υπήρχε και 2ος όροφος στην βασιλική αυτή (φαινόταν κάποια σκαλιά που οδηγούσαν προς τα πάνω). Το σχέδιο της βασιλικής αυτής είναι όμοιο με του Αγίου Δημητρίου και της Αχειροποίητου στην Θεσσαλονίκη. Υπάρχει μια βάση άμβωνα από την βασιλική αυτή στο βυζαντινό μουσείο της Θεσσαλονίκης. Στο ίδιο μουσείο υπάρχουν και κομμάτια από παράθυρα της βασιλικής τα οποία ήταν κατασκευασμένα από πράσινο γυαλί για να φιλτράρει το φώς. Θυμίζουν virtaux (βιτρώ). Μέσα στο ναό αυτό βρέθηκαν και τάφοι του ιερέα και των μητροπολιτών. Μέσα σε ένα τάφο υπήρχαν ιερά σύμβολα π.χ. σταυρός. Αναπαράσταση τέτοιου τάφου (με τοιχογραφίες) μπορεί κανείς να δει στο βυζαντινό μουσείο της Θεσσαλονίκης.



Η δεύτερη βασιλική extra muros δεν έχει ανασκαφεί πλήρως. Το ιερό της βρίσκεται κάτω από ένα σπιτάκι. Σε αυτή τη βασιλική βρέθηκε μεγάλο ψηφιδωτό, που φυλάσσεται στο μουσείο Φιλίππων (στον επάνω όροφο).



Η Τρίτη βασιλική εκτός τειχών ( εκτός της οχυρωμένης πόλης) είχε καμαροσκέπαστους τάφους πλουσίων (περιοχή Αλαλούμ).

Το Forum βρίσκεται στο χώρο κάτω απ’ το εκδοτήριο εισιτηρίων. Έχει διαστάσεις 50 Χ 100 μ. . Ήταν αγορά, όχι όμως με την εμπορική σημασία. Εκεί συζητούσαν όπως γίνεται σήμερα στη βουλή ή το δημοτικό συμβούλιο. Γύρω υπήρχαν στοές, νερό, και το ιερό κάποιας θεάς. Ανάμεσα στο Forum και τη Βασιλική Β΄ βρίσκονταν εμπορική αγορά, ναοί και βιβλιοθήκη. Εμπορική αγορά όμως υπήρχε και επί της Εγνατίας οδού – σημερινή οδός Αγίου Χριστόφορου. Η διασκέδαση τότε ήταν: συζήτηση, θέατρο και θηριομαχίες.

Άλλα ευρήματα

Στο υπόγειο ενός σπιτιού σώζεται φούρνος θεατός που έψηνε αγγεία, γυαλί.

Κατά την εκσκαφή θεμελίων σπιτιού βρέθηκε τάφος νεαρής γυναίκας με κτερίσματα χρυσά και πήλινα (σκουλαρίκια, καθρέφτης, δαχτυλίδι και χρυσό δισκάριο με ανάγλυφο προσώπου στο κέντρο). Στον ίδιο τάφο είναι κι ένα μικρό κιβωτιόσχημο «κουτί» με οστά και κτερίσματα άλλου νεκρού.
Στο χώρο στον οποίο σήμερα υπάρχει το γήπεδο ποδοσφαίρου (δίπλα στο γυμνάσιο Κρηνίδων), βρέθηκε φωτογραφία του 1960 που απεικόνιζε δεξαμενή νερού. Επίσης στο χώρο του γηπέδου βρέθηκε σχήμα σταυρού μέσα σε τάφο παλαιοχριστιανικής περιόδου.

Επίσης, πολύ σημαντικό μνημείο της περιοχής είναι ο Ναός, το Βαπτιστήριο και το υπαίθριο Βαπτιστήριο της Aγίας Λυδίας: Στο σημείο όπου σύμφωνα με την παράδοση ο Aπόστολος Παύλος βάφτισε την πρώτη Ελληνίδα χριστιανή, τη Λυδία, όπου ακόμα και σήμερα τελούνται ομαδικές βαπτίσεις ενηλίκων και το οποίο επισκέπτονται χριστιανοί όλων των δογμάτων.




Πάνω απ' όλα όμως είναι φανερή η γειτνίαση της αρχαίας περιοχής με τη σύγχρονη. Το παρελθόν εισβάλλει συνεχώς στο παρόν. Είναι γύρω μας, κάτω από τα πόδια μας, είναι ανάμεσά μας...