Η ιστορία της περιοχής
Μετάβαση στο τέλος των μετα-δεδομένων
Μεταφορά στην αρχή του μεταδεδομένων
 

                                   Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΑΣ






Mε βάση τα γεωλογικά και ιστορικά δεδομένα, το μεγαλύτερο μέρος της πεδιάδας της Kεντρικής Mακεδονίας καλυπτόταν από τη θάλασσα του Θερμαϊκού Kόλπου. Tο 200 π.X., μετά από τις προσχώσεις των ποταμών Aλιάκμονα, Aξιού και Eχέδωρου, τα νερά της θάλασσας υποχώρησαν και δημιουργήθηκε λιμνοθάλασσα. Mετά από 600 χρόνια, σταδιακά, διαμορφώθηκε η λεγόμενη "λίμνη του Λουδία" ή των Γιαννιτσών, καθώς το Δέλτα του Αξιού είχε ενοποιηθεί με το Δέλτα του Αλιάκμονα. Η Λίμνη του Λουδία δεχόταν τα νερά από τους ποταμούς που στράγγιζαν το ορεινό τόξο της Πέλλας (Βόρας, Τζένα, Πίνοβο, Πάϊκο) και το βόρειο Βέρμιο. Η λίμνη είχε ως μόνη διέξοδο των νερών της την κοίτη του ποταμού Λουδία.

Ως το 1933 η λίμνη - βάλτος των Γιαννιτσών είχε μεγάλη έκταση λόγω της τροφοδότησης από τους ποταμούς Mογλενίτσα (Aνω Λουδία), Bόδα (Eδεσσαίο), Aραπίτσα, Tριπόταμο καθώς και μικρότερα ρέματα του Πάικου.

Eξαιτίας της πυκνής βλάστησης, το 1928 το μεγαλύτερο ποσοστό των μαθητών των Γιαννιτσών έπασχε από ελονοσία. Tα βασικά έργα αποξήρανσης της λίμνης περατώθηκαν το 1936 και μετά την οριστική της πλέον αποξήρανση διανεμήθηκαν στους ακτήμονες 288.750 στρέμματα εύφορης γης .

Η Κρύα Βρύση δημιουργήθηκε μετά την αποξήρανση της λίμνης από την συνένωση δύο οικισμών, της Πλάσνας και της Πρίσνας, στην δεκαετία του 1930. Μετά την αποξήρανση της λίμνης τα κρατικά τοπογραφικά συνεργεία, τα οποία έκαναν τοπογραφικές κατανομές των αγρών, δυσκολεύονταν να βρουν πόσιμο νερό. 

Σε ένα μέρος υπήρχε κρύο καθαρό νερό που ανάβλυζε από τη γη, από το οποίο έπιναν όλοι οι κάτοικοι και το έλεγαν "νερό από την Κρύα Βρύση". Με αυτό τον τρόπο η πόλη απέκτησε το όνομά της. Σήμερα η Κρύα Βρύση αριθμεί 6.866 κατοίκους, οι οποίοι ασχολούνται με την καλλιέργεια της πλούσιας και εύφορης γης.

                                                                                      
 

Από το 1860 έως το 1927 νότια της πόλης των Γιαννιτσών και σε απόσταση περίπου 24 χιλιομέτρων υπήρχε ένας οικισμός με λίγες καλύβες και μικρά πλινθόκτιστα σπίτια με την επωνυμία Πλάσνα.
Ο οικισμός αυτός ανήκε στην κοινότητα Βάλτων. Οι κάτοικοι του ήταν ντόπιοι Έλληνες, ψαράδες και κτηνοτρόφοι στο επάγγελμα, δούλευαν και σαν εργάτες στα κτήματα του τούρκου γαιοκτήμονα Αβδούλ μπέη. Ο αριθμός των κατοίκων δεν ξεπερνούσε τους διακόσιους. Το 1928 ο οικισμός αριθμούσε 285 κατοίκους. Από το 1890 και μετέπειτα έφθασαν και μερικές οικογένειες Βλάχων και από το 1927 άρχισε η κατοίκηση του χώρου από πρόσφυγες της Μικράς Ασίας και του Πόντου.



                                     Λουδίας Ποταμός και Λίμνη των Γιαννιτσών

Ο Λουδίας αποτελεί ουσιαστικά ένα τεχνητό κανάλι που διανοίχτηκε την δεκαετία του '30 όταν έγιναν τα έργα αποξήρανσης της Λίμνης των Γιαννιτσών (συγκεκριμένα το 1936). Ηρωικές στιγμές της μάχης για τη Μακεδονία καταγράφηκαν την περίοδο 1904-1908, όταν κυρίαρχος στόχος των Ελλήνων παραγόντων ήταν να επιτευχθεί στρατιωτική υπεροχή έναντι των βουλγαρικών ένοπλων ομάδων, που προσπαθούσαν να επιβάλουν την κυριαρχία της βουλγαρικής εξαρχίας έναντι του οικουμενικού πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης. Οι άνθρωποι ζούσαν στις καλύβες μέσα στη λίμνη και τα παραλίμνια χωριά, αποτέλεσαν το βασικό στόχο της διαμόρφωσης βουλγαρικής συνείδησης, στόχος για τον οποίο δεν χρησιμοποιήθηκαν μόνο στρατιωτικά, αλλά και πολλά άλλα μέσα, ακόμη και οι χρηματισμοί. Σήμερα ο Λουδίας δεν είναι πια ένα φυσικό ποτάμι αλλά ένα αποστραγγιστικό κανάλι που σκοπό έχει να μεταφέρει τα νερά από το αποστραγγιστικό δίκτυο της πρώην Λίμνης Γιαννιτσών στον Θερμαϊκό.

                                                    Μακεδονικός Αγώνας

Οι Βούλγαροι με την βοήθεια των Ρώσων πετυχαίνουν να εκδοθεί φιρμάνι του οθωμανού σουλτάνου που ιδρύει το 1870 την βουλγαρική εκκλησία (Εξαρχία) και επιδιώκουν να πάρουν με το μέρος τους τους σλαβόφωνους πληθυσμούς της Μακεδονίας. Αυτούς που παραμένουν προσκολλημένοι στο Πατριαρχείο προσπαθούν να τους τρομοκρατήσουν ή να τους χρηματίσουν ώστε να προσχωρήσουν στην Βουλγαρική Εξαρχία. Τέλειο ορμητήριο για τα σχέδια τους αποδείχθηκε ο βάλτος των Γιαννιτσών. Ο Βάλτος αυτός ήταν μια αβαθής λίμνη που εκτεινόταν περίπου στο χώρο μεταξύ Γιαννιτσών – Κρύας Βρύσης – Αγίας Μαρίνης – Νησίου – Ν. Μοναστηρίου και Παραλίμνης και επικοινωνούσε με τη θάλασσα μέσω του Λουδία ποταμού. 

Μία από τις σημαντικές πτυχές του Μακεδονικού Αγώνα από το 1906 κατέστη η μάχη για τον έλεγχο της λίμνης των Γιαννιτσών ή «Βάλτο». Ο βάλτος των Γιαννιτσών ήταν μια μεγάλη έκταση στον κάμπο της Θεσσαλονίκης που ανήκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία αλλά δεν ελεγχόταν από τις αρχές. Ήταν ένα ανεξάρτητο βασίλειο νερών, βδέλλας, κουνουπιών, καθώς και μια άγρια ζούγκλα καλαμιών. Οι υπάλληλοι του σουλτάνου εισέπρατταν κάποιον φόρο από τους ψαράδες της λίμνης μόνο όταν έβγαιναν στη στεριά. Μέσα στη λίμνη κανένας αντιπρόσωπος της εξουσίας δεν τολμούσε να βάλει το πόδι του. Είχε γίνει το αναμφισβήτητα κτήμα του βοεβόδα Αποστόλ Πέτκωφ και των συντρόφων του.

Όπως περιγράφει η Πηνελόπη Δέλτα στο αριστούργημά της Στα μυστικά του Βάλτου, «η Λίμνη ήταν αρκετά κατοικημένη, όχι μόνιμα, αλλά από χωρικούς που από τα περίχωρα έμπαιναν στα νερά της για ψάρι, κυνήγι ή για να κόψουν καλάμια και ιδίως ραγάζι, ένα χόρτο που φύτρωνε στο Βάλτο και με το οποίο σκέπαζαν τις στέγες των σπιτιών, γέμιζαν τα σαμάρια, έπλεκαν ψάθες για το πάτωμα και άλλα. Επίσης η λίμνη ήταν γεμάτη από βδέλλες και οι χωρικοί τις πουλούσαν στο εξωτερικό [...]. Η βλάστηση της λίμνης ήταν πλουσιότατη [...]. Καλάμια παντού, που πετάγονταν ως τέσσερα μέτρα ψηλά, τοίχος πράσινος το καλοκαίρι, κίτρινος και ξερός το χειμώνα, σκεπάζοντας με το σφύριγμα και το μουρμούρισμα του κάθε ύποπτο ψίθυρο».

Αυτό ήταν το περιβάλλον στο οποίο πολέμησαν οι Έλληνες αντάρτες και παρεμπόδισαν την βουλγαρική απειλή. Ο πρώτος οπλαρχηγός που μπήκε στο βάλτο για να προστατέψει τους ψαράδες από την τρομοκρατία των κομιτατζήδων ήταν ο Τζόλας Περήφανος από το Γιδά με ολιγομελές σώμα από ντόπιους. Ο πρώτος Έλληνας αξιωματικός που μπαίνει στο βάλτο είναι ο Κωνσταντίνος Μπουκουβάλας και ακολουθούν ο Δεμέστιχας, ο Παπατζανετέας, ο Σάρρος και φυσικά ο ιδανικός ήρωας καπετάν Άγρας (Τέλλος Αγαπηνός). Σημαντικότατη είναι η προσφορά του καπετάν Γκόνου, σλαβόφωνου από τα Γιαννιτσά, που σκοτώθηκε από τους Τούρκους στη σκάλα του Νησιού λίγο πριν ξαναμπεί στον βάλτο. Έτσι μετά την αναχαίτιση των Βουλγάρων στο Βάλτο σιγά- σιγά ο αγώνας ατονεί και φτάνουμε στο 1908 όπου μετά την επικράτηση των Νεότουρκων αποσύρονται τα ελληνικά σώματα και επικρατεί μια επίπλαστη συναδέλφωση.

Καπετάν Άγρας
Μακεδονικός Αγώνας
Αποξήρανση της λίμνης