Τα δικά μας Μέγαρα
Μετάβαση στο τέλος των μετα-δεδομένων
Μεταφορά στην αρχή του μεταδεδομένων
 

                                                       Τα δικά μας Μέγαρα

                                  Μια φορά κι έναν καιρό γεννήθηκε μια πόλη… Πάνω σε δυο λόφους… Κοντά σε ένα λιμάνι… Μέγαρα ήταν τ’ όνομά της…

Μπορείτε να κατεβάσετε το παρακάτω αρχείο στον υπολογιστή σας και να επεξεργαστείτε τις δραστηριότητες. Έτσι θα μάθετε περισσότερα για την προέλευση του ονόματος της πόλης μας.

You need flash player installed to preview ppt and pdf files

Get Adobe Flash player

Πηγή δραστηριότητας: Λογισμικό Μια φορά κι έναν καιρό γεννήθηκε μια πόλη (Κωστή 2008)

Η πόλη μας στην αρχαιότητα

Η πόλη μας ιδρύθηκε κατά τον 8ο αι. από κατοίκους γειτονικών κωμών, τις οποίες είχαν ιδρύσει νωρίτερα δωρικά φύλα. Εμείς οι Μεγαρείς, λοιπόν, είμαστε Δωριείς. Στα αρχαία χρόνια η πόλη ήταν κτισμένη πάνω σε δυο λόφους, τις ακροπόλεις της, του Αλκάθου και της Καρίας, και κοντά στο λιμάνι της Νίσαιας, της σημερινής Πάχης.

Σχέδιο της αρχαίας πόλης των Μεγάρων (Πηγή: Αυγερινού & Βόρδος x.x.)

Ο λόφος του Αλκάθου, όπου βρισκόταν η δυτική και κυριότερη ακρόπολη των Μεγάρων, πήρε το όνομά του από το βασιλιά της πόλης, Αλκάθου, μορφή που ανήκει στη μετάβαση από το μύθο στην ιστορία. Περιγραφή του λόφου στην αρχαιότητα μας έχει δώσει ο Παυσανίας (2ος αι. μ.Χ.). Στην κορυφή του λόφου υπήρχε ναός της Αθηνάς, καθώς και δύο ιερά της, της Αθηνάς Νίκης και της Αθηνάς Αιαντίδας. Υπήρχε επίσης εκεί ναός του Απόλλωνα. Στην Ακρόπολη του λόφου γίνονταν αγώνες και γιορτές προς τιμήν του Αλκάθου, τα Αλκάθια.

Ο Αλκάθους ήταν γιος του Πέλοπα και της Ιπποδάμειας, αδελφός του Ατρέα και του Θυέστη. Ήρθε από την Ήλιδα για να σκοτώσει το λιοντάρι του Κιθαιρώνα, από το οποίο υπέφερε η πόλη. Μετά την εξόντωση του θηρίου, ως ανταμοιβή για την προσφορά του, χρίστηκε νόμιμος βασιλιάς των Μεγάρων από τον προκάτοχό του Μεγαρέα. Τότε ξανάχτισε με τη βοήθεια του Απόλλωνα τα τείχη της Ακρόπολης του Αλκάθου, που είχαν γκρεμίσει οι Κρήτες κατά την επιδρομή τους την εποχή του βασιλιά Νίσου. Μάλιστα, ο μύθος λέει πως ο Απόλλων, ενώ βοηθούσε τον Αλκάθου, είχε αφήσει την κιθάρα ή λύρα του σε μια πέτρα· η πέτρα αυτή από τότε έβγαζε ήχο, όπως η λύρα που κρούεται, αν κάποιος έριχνε επάνω της ένα πετραδάκι.

Από τα αρχαία αυτά κτίσματα δε σώζεται τίποτα, αν και στο λόφο αυτό που είναι και ο μεγαλύτερος υπήρχαν κατά την αρχαιότητα οι περισσότεροι ναοί της πόλης. Λίγα μόνο αρχιτεκτονικά μέλη αρχαίων οικοδομημάτων βρίσκονται ενσωματωμένα σε παλιά εκκλησάκια στο λόφο. Τα σημαντικότερα από αυτά βρίσκονται κοντά στο ναό του Αγίου Δημητρίου: ο δισυπόστατος ναός της Υπαπαντής προς τιμήν της Υπαπαντής του Κυρίου και του Αγίου Λαυρεντίου του Μεγαρέως, ο ναός του Αγίου Αντωνίου, που υπήρξε η πρώτη Μητρόπολη των Μεγάρων, και ο δισυπόστατος ναός του Αγίου Ιωάννου των Κασταναίων προς τιμήν του Αγίου Ιωάννου και του Αγίου Μηνά. Στα εκκλησάκια αυτά, κυρίως μεταβυζαντινής  αρχιτεκτονικής, σώζεται  σήμερα εντοιχισμένο αρχαίο υλικό.

Μπορείτε να κατεβάσετε το παρακάτω αρχείο στον υπολογιστή σας και να επεξεργαστείτε τις δραστηριότητες. Έτσι θα μάθετε περισσότερα για τον εντοιχισμό αρχαιοτήτων σε μεταγενέστερα κτίσματα και για τα συμπεράσματα που συνάγονται από τη σχετική έρευνα.

You need flash player installed to preview ppt and pdf files

Get Adobe Flash player

Πηγή δραστηριότητας: Λογισμικό Μια φορά κι έναν καιρό γεννήθηκε μια πόλη (Κωστή 2008)

Η Καρία ακρόπολη πήρε το όνομά της από τον Κάρα, τον πρώτο βασιλιά των Μεγάρων. Στην κορυφή της υπήρχε το Ολυμπιείο, όπου βρισκόταν ημιτελές χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία, έργο του Μεγαρέα γλύπτη Θεοκόσμου.

Γράφει ο Παυσανίας [Παυσ. Ι, 40,4] γι’ αυτό:

…ἐς τὸ τοῦ Διὸς τέμενος ἐσελθοῦσι καλούμενον Ὀλυμπιεῖον ναός ἐστι θέας ἄξιος· τὸ δὲ ἄγαλμα οὐκ ἐξειργάσθη τοῦ Διός, ἐπιλαβόντος τοῦ Πελοποννησίων πολέμου πρὸς Ἀθηναίους, ἐν ᾧ καὶ ναυσὶν ἀνὰ πᾶν ἔτος καὶ στρατῷ φθείροντες Μεγαρεῦσιν Ἀθηναῖοι τὴν χώραν τά τε κοινὰ ἐκάκωσαν καὶ ἰδίᾳ τοὺς οἴκους ἤγαγον ἐς τὸ ἔσχατον ἀσθενείας. τῷ δὲ ἀγάλματι τοῦ Διὸς πρόσωπον ἐλέφαντος καὶ χρυσοῦ, τὰ δὲ λοιπὰ πηλοῦ τέ ἐστι καὶ γύψου· ποιῆσαι δὲ αὐτὸ Θεόκοσμον λέγουσιν ἐπιχώριον, συνεργάσασθαι δέ οἱ Φειδίαν. ὑπὲρ δὲ τῆς κεφαλῆς τοῦ Διός εἰσιν Ὧραι καὶ Μοῖραι· δῆλα δὲ πᾶσι τὴν πεπρωμένην μόνῳ οἱ πείθεσθαι καὶ τὰς ὥρας τὸν θεὸν τοῦτον νέμειν ἐς τὸ δέον. ὄπισθε δὲ τοῦ ναοῦ κεῖται ξύλα ἡμίεργα· ταῦτα ἔμελλεν ὁ Θεόκοσμος ἐλέφαντι καὶ χρυσῷ κοσμήσας τὸ ἄγαλμα ἐκτελέσειν τοῦ Διός.

Μόνο φιλολογικές πηγές μάς δίνουν πληροφορίες για τους ναούς και τα αγάλματα που τους κοσμούσαν κατά την αρχαιότητα. Τίποτα από αυτά δεν σώθηκε, εκτός από ελάχιστους λίθους και κίονες… Το 1890 οι ντόπιοι κάτοικοι χρησιμοποιώντας το αρχαίο αυτό υλικό έχτισαν το ναό του Προφήτη Ηλία που δεσπόζει ακόμη στο λόφο…

Η Νίσαια και οι Παγές ήταν τα αρχαία λιμάνια των Μεγάρων. Οι αρχαιολόγοι τα ταυτίζουν με τη σημερινή Πάχη και το Αλεποχώρι αντίστοιχα. Τα λιμάνια των Μεγάρων υπήρξαν αιτία για ιστορικές περιπέτειες της πόλης στην αρχαιότητα, καθώς ο έλεγχός τους σήμαινε έλεγχο της παρουσίας της Πελοποννησιακής συμμαχίας στο Σαρωνικό και τον Κορινθιακό κόλπο αντίστοιχα.

Η Νίσαια είχε ενωθεί με την πόλη των Μεγάρων με τείχη, κατά το πρότυπο των μακρών τειχών της Αθήνας. Το λιμάνι της βρισκόταν μεταξύ Παλαιόκαστρου και νότιων υπωρειών του λόφου του Αγίου Γεωργίου. Κατά το 19ο αι. υπήρχε έλος στα ανατολικά του Παλαιόκαστρου, γεγονός που σημαίνει ότι η γραμμή της παραλίας σχημάτιζε στην αρχαιότητα τόξο πιο μέσα στη στεριά σε σχέση με τη σημερινή παράκτια γραμμή· εκεί ήταν το λιμάνι που στο πέρασμα του χρόνου επιχώστηκε αφήνοντας το έλος.

Η Νίσαια, το αρχαίο λιμάνι της πόλης στο Σαρωνικό, όπως το φαντάζονται οι αρχαιολόγοι (Πηγή: Αυγερινού & Βόρδος x.x.)

Οι Παγές, το άλλο λιμάνι των Μεγάρων, διεκδικήθηκαν από τους Αθηναίους και από το 461 π.Χ., όταν οι Μεγαρείς προσχώρησαν στην Αθηναϊκή Συμμαχία, μέχρι το 445 π.Χ. έγιναν ορμητήριο των Αθηναίων για να πολεμούν τους Κορινθίους. Στο Αλεποχώρι, όπου εντοπίζουν το αρχαίο αυτό λιμάνι οι αρχαιολόγοι, σώζονται λείψανα της οχύρωσης της ακρόπολης του 4ου αι. μ.Χ. 

Το Αλεποχώρι, όπου εντοπίζονται οι αρχαίες Παγές

Από την αρχαιότητα στο σήμερα

Η αρχαία πόλη βρισκόταν ακριβώς όπου και η σύγχρονη. Μόνο που είχε μικρότερη έκταση. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο από τα αρχαιολογικά κτίσματα που έχουν αποκαλυφθεί μόνο η κρήνη «του Θεαγένους» είναι επισκέψιμη… Όλα τα άλλα είναι θαμμένα κάτω από τα κτίρια, τις πλατείες και τους δρόμους της εποχής μας. Τα κινητά ευρήματα από τις αρχαιολογικές ανασκαφές βρίσκονται στο αρχαιολογικό μουσείο της πόλης.



Άγαλμα εντοιχισμένο σε παλαιά οικία - σήμερα στο αρχαιολογικό μουσείο (Πηγή: Παπασίδερη - Χριστοπούλου 2003) Η Κρήνη "του Θεαγένους" (Πηγή: Δήμος Μεγάρων)
Η σημερινή πλατεία Ηρώων κατά την ανασκαφή της  το 1937 (Πηγή: Τραυλός 1974)

Τα άυλα απομεινάρια, όμως, της αρχαίας εποχής βρίσκονται παντού και μαρτυρούν την ιστορία του τόπου. Περνούν από το χθες και δείχνουν πως η ζωή τότε, στο πολύ μακρινό αρχαίο παρελθόν, δε διέφερε πολύ από τη ζωή των παππούδων και των γιαγιάδων μας, αλλά και τη δική μας. Ας πάρουμε για παράδειγμα τον πιο γνωστό χορό της πόλης.

Ίχνη του παραδοσιακού χορού της τράτας έχουν ανιχνευτεί σε αρχαίες παραστάσεις. Είναι χαρακτηριστική η τοιχογραφία χορού γυναικών με τα χέρια πιασμένα «σταυρωτά», που βρέθηκε στη Νότια Ιταλία και χρονολογείται γύρω στο 400 π.Χ. Ο χορός αυτός, πιθανότατα ο αρχαίος χορός των πεπλοφόρων παρθένων προς τιμήν της Δήμητρας, θεωρείται πρόγονος του παραδοσιακού χορού, γνωστού σήμερα ως «χορού της τράτας».

Ο χορός από τοιχογραφία της Κάτω Ιταλίας -πιθανόν ο χορός των πεπλοφόρων παρθένων- γύρω στο 400 π.Χ. (Πηγή: http://annaswebart.com/culture/dancehistory/history) Ο χορός της τράτας - τέλος 19ου αι. (Πηγή: Παπαηλίας 1993)

Στα νεότερα χρόνια ο χορός της Τράτας ανανεώθηκε και καθιερώθηκε συνδεδεμένος με το εκκλησάκι του Άη-Γιάννη του Γαλιλαίου, που γι’ αυτό αποκαλείται Χορευταράς. Στο εκκλησάκι αυτό χορεύουν την Τρίτη του Πάσχα το χορό μόνο γυναίκες.

Μπορείτε να κατεβάσετε το παρακάτω αρχείο στον υπολογιστή σας και να επεξεργαστείτε τις δραστηριότητες. Έτσι θα μάθετε περισσότερα για το χορό της Τράτας και την εξέλιξή του.

You need flash player installed to preview ppt and pdf files

Get Adobe Flash player

Πηγή δραστηριότητας: Λογισμικό Μια φορά κι έναν καιρό γεννήθηκε μια πόλη (Κωστή 2008)

Σύμφωνα με μια παράδοση στο σημείο που χτίστηκε η εκκλησία παλιά ήταν ένα πηγάδι από όπου έπαιρναν οι κοπέλες νερό. Ο τόπος θεωρούνταν στοιχειωμένος και ο δρόμος που οδηγούσε εκεί ονομαζόταν «δρακόδρομος». Όποιος περνούσε από εκεί ιδιαίτερα τη νύχτα αρρώσταινε ή τρελαινόταν. Οι κάτοικοι αποφάσισαν να ξορκίσουν το κακό χτίζοντας στο πηγάδι μια εκκλησία. Γι’ αυτό ζήτησαν από τον τούρκο διοικητή της περιοχής, να τους επιτρέψει να χτίσουν ένα εκκλησάκι. Άλλη παράδοση αναφέρει ότι οι κάτοικοι ζήτησαν από τον τούρκο διοικητή να χτίσουν απλώς μια εκκλησούλα πάνω στα ερείπια μιας άλλης.

Αρχαία κρήνη στην περιοχή του Άη Γιάννη του Χορευταρά το 1892 (Πηγή: Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο)

Ο Τούρκος τους επέτρεψε να χτίσουν το εκκλησάκι με την προϋπόθεση να ολοκληρώσουν την ανέγερση μέσα σε μια μέρα από την ανατολή μέχρι τη δύση του ήλιου. Οι κάτοικοι συμφώνησαν και συγκέντρωσαν όλα τα υλικά την Κυριακή και τη Δευτέρα του Πάσχα και την Τρίτη άρχισαν το χτίσιμο. Μια παράδοση αναφέρει ότι το εκκλησάκι πραγματικά χτίστηκε μέσα σε μια μέρα και πάνω στο πηγάδι τοποθετήθηκε η Αγία Τράπεζα. Άλλη παράδοση λέει ότι η εκκλησία δεν είχε τελειώσει μέχρι τη δύση του ήλιου. Γι’  αυτό οι Μεγαρείς έβαλαν τις κοπέλες να χορέψουν γύρω από αυτήν, ώστε να αποσπάσουν την προσοχή της τουρκικής φρουράς, ενώ οι χτίστες συνέχιζαν το έργο τους μέχρι που το ολοκλήρωσαν.

Τα Ρουσάλια (Πηγή: Μώλος 1993)

Εκτός από το Χορό της Τράτας, που γίνεται την Τρίτη του Πάσχα, άλλο πασχαλινό έθιμο των Μεγάρων που τις ρίζες του βρίσκουμε στην αρχαιότητα είναι τα Ρουσάλια, εξέλιξη της ρωμαϊκής νεκρικής εορτής Rosalia.

Τα Μέγαρα στα βυζαντινά και μεταβυζαντινά χρόνια: η παραδοσιακή κοινωνία

Η αρχαία πόλη των Μεγάρων καταστράφηκε από τους Γότθους το 395 μ.Χ. Όμως, οι άνθρωποι δεν έπαψαν να υπάρχουν και να δίνουν ζωή στον τόπο. Στα χρόνια του Βυζαντίου και της Τουρκοκρατίας πάλεψαν να αναστήσουν τον τόπο, χτίζοντας τα σπίτια τους ακόμη πάνω στους δυο λόφους, του Αλκάθου και της Καρίας. Το μικρό λιμάνι της Νίσαιας έγινε ψαροχώρι. Λίγες μαρτυρίες έχουν σωθεί από αυτές τις εποχές, σκόρπια βυζαντινά ερείπια κάτω από τα νεότερα σπίτια, αποσπασματικές εντυπώσεις περιηγητών που είδαν την πόλη κατά την τουρκοκρατία. Η ζωή, όμως, αυτών των αιώνων και των μετέπειτα χρόνων σώθηκε στις μνήμες που έχουν να αφηγούνται οι παππούδες και οι γιαγιάδες, που τις άκουσαν κι αυτοί σαν παραμύθια από τους δικούς τους παππούδες και τις δικές τους γιαγιάδες.

Τα Μέγαρα το 1686 (Πηγή: Γκίνης 1987)
Τα Μέγαρα το 1830 (Πηγή: http://www.megara.gr)

Σ’  αυτά τα χρόνια οι άνθρωποι στην πόλη μας ακολουθούσαν το φυσιολογικό ρυθμό της ζωής, που καθοριζόταν από τους οικογενειακούς δεσμούς. Γέννηση, γάμος, θάνατος ήταν η φυσική φορά της ανθρώπινης ζωής, που οι άνθρωποι του χθες ενσωμάτωσαν σε έθιμα. Τα έθιμα αυτά οι λαογράφοι τα ονομάζουν διαβατήρια. Και τα διαβατήρια έθιμα της πόλης μας, ιδιαίτερα αυτά του γάμου, είναι ξακουστά, γιατί τα περισσότερα διατηρούνται ακόμη και σε τούτη εδώ την εποχή. Θα έχετε ακούσει μάλλον για τους περίφημους Μάηδες.

Νεαρές Μεγαρίτισσες με την παραδοσιακή φορεσιά (Πηγή: Παπαηλίας 1993)
Ηλικιωμένοι με παραδοσιακή φορεσιά (Πηγή: Παπασίδερη - Χριστοπούλου 2003)
Παραδοσιακή οικογένεια (Πηγή: Παπαηλίας 1993)

Σε όλη τη διάρκεια του χρόνου τελούνταν λαϊκά λατρευτικά ή αγροτικά περιοδικά έθιμα, που ακολουθούσαν το εορτολόγιο και τις εποχές του έτους. Μερικά από αυτά έχουν ξεχαστεί. Άλλα, όπως ο Χορός της Τράτας και τα Ρουσάλια, που αναφέρθηκαν παραπάνω, διατηρούνται και σήμερα, αν και το βαθύ τους νόημα και η σημασία τους για την παραδοσιακή κοινωνία του χθες έχουν ατονήσει.

Το καλοκαίρι στα Μέγαρα (Πηγή: Μώλος 1993)
Το φθινόπωρο στα Μέγαρα (Πηγή: Μώλος 1993)

Από τα αρχιτεκτονικά απομεινάρια αυτής της εποχής, ιδιαίτερη σημασία έχει τo τείχος της Αγίας Τριάδας, ο Τοίχος, όπως ονομάστηκε από τους ντόπιους, που χτίστηκε το 1818 ή το 1823 από τους κατοίκους των Μεγάρων, με σκοπό να αποκρούονται οι επιθέσεις των Τούρκων. Βρίσκεται στην περιοχή Βουρκάρι, στο σημείο, όπου ο Σαρωνικός κόλπος χωρίζει τη Μεγαρίδα από τη Σαλαμίνα. Στο εσωτερικό του τείχους υπήρχε συνοικισμός.

Το τείχος ή "ο Τοίχος των Μεγάρων" (Πηγή: Παπασίδερη - Χριστοπούλου 2003)

Κάθε πρωί οι κάτοικοι έβγαιναν από τα τείχη, για να δουλέψουν στα χωράφια τους, ενώ κάθε βράδυ κλείνονταν και πάλι μέσα. Όλη την ημέρα και τη νύχτα ήταν εγκατεστημένοι φρουροί σε «καραούλια», σκοπιές, για τυχόν αιφνιδιαστικές επιθέσεις των Τούρκων. Διατηρείται ακόμη και σήμερα σε πολύ καλή κατάσταση.

Μπορείτε να κατεβάσετε το παρακάτω αρχείο στον υπολογιστή σας και να επεξεργαστείτε τις δραστηριότητες. Έτσι θα μάθετε περισσότερα για την περιοχή, όπου βρίσκεται το τείχος.

You need flash player installed to preview ppt and pdf files

Get Adobe Flash player

Πηγή δραστηριότητας: Λογισμικό Μια φορά κι έναν καιρό γεννήθηκε μια πόλη (Κωστή 2008)

Η πόλη στον 20ο αιώνα

Το ταξίδι των Μεγάρων στον 20ο αι. υπήρξε ταραχώδες τόσο όσο και η ιστορία ολόκληρης της Ελλάδας.

Το 1922 ένας νέος πληθυσμός ενσωματώθηκε στον αστικό ιστό της πόλης, οι Μελιώτες. Οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής καταστροφής από το Μελί της Ερυθραίας εγκαταστάθηκαν στην πόλη, φέρνοντας ήθη κι έθιμα που επηρέασαν κι ανανέωσαν την παραδοσιακή όψη της μεγαρικής ζωής.

Το 1928 ιδρύθηκε στην πόλη η ποδοσφαιρική ομάδα του Βύζαντα, η οποία συνεχίζει μέχρι σήμερα ακόμη την μακραίωνη παράδοση των μεγάλων Μεγαρέων αθλητών.

Η κατοχή του ’40 βρήκε τα Μέγαρα προετοιμασμένα. Με τα αγροτικά αγαθά που διέθετε, η πόλη δεν πείνασε. Πρόσφερε, ωστόσο, στον Αγώνα της Αντίστασης αγωνιστές που έδωσαν τη ζωή τους για το σκοπό τους.

Φωτογραφία από το 1940 στα Μέγαρα

Αγωνιστές υπήρξαν οι συμπολίτες μας, οι γονείς μας και οι γονείς των γονιών μας, και σε άλλες δύσκολες για τη χώρα στιγμές. Αγρότες από τα Μέγαρα στις 14 Νοέμβρη του 1973 ένωσαν τις δυνάμεις τους με τους φοιτητές στη μεγάλη κατάληψη του Πολυτεχνείου εναντίον της Δικτατορίας.
Και μόλις είκοσι χρόνια πριν την εκπνοή του αιώνα, μια μεγάλη καταστροφή  ισοπέδωσε την πόλη, εξαλείφοντας τον παραδοσιακό πολεοδομικό της ιστό, ο σεισμός του 1981.

Ο σεισμός του 1981 άλλαξε ριζικά την όψη της πόλης (Πηγή: Παπασίδερη - Χριστοπούλου 2003)

Λίγα λόγια για τη μεθοδολογία

Για να περιπλανηθούμε στην ιστορία της πόλης, είχαμε στη διάθεσή μας  τα κατάλληλα εργαλεία και πολλή-πολλή διάθεση για δουλειά, μελέτη κι έρευνα. Τα εργαλεία αυτά ήταν το όχημά μας, για να δούμε το παρελθόν με τα μάτια του μικρού ιστορικού που βλέπει τον τόπο αντικειμενικά, αλλά και με ευαισθησία.

Μπορείτε να κατεβάσετε το παρακάτω αρχείο στον υπολογιστή σας και να επεξεργαστείτε τις δραστηριότητες. Θα δείτε τι πληροφορίες μπορούν να μας δώσουν οι πηγές της ιστορίας.

You need flash player installed to preview ppt and pdf files

Get Adobe Flash player

Πηγή δραστηριότητας: Λογισμικό Μια φορά κι έναν καιρό γεννήθηκε μια πόλη (Κωστή 2008)

Πηγές μας, λοιπόν, ήταν:

  • Οι μελέτες ιστορικών και αρχαιολόγων, αλλά και η τοπική βιβλιογραφία...
  • Οι προφορικές μαρτυρίες από τους μεγαλύτερούς μας, τους γονείς, τους παππούδες και τις γιαγιάδες που τόσα έχουν να θυμηθούν και να μας μεταφέρουν για το χθες του τόπου μας…
  • Ακόμη, το αρχειακό υλικό που διατηρεί πολλές πτυχές του παρελθόντος…
  • Και τέλος, έργα τέχνης, αλλά και χρηστικά αντικείμενα του παρελθόντος, που βρήκαμε στο αρχαιολογικό και το λαογραφικό μουσείο της πόλης μας…

Γι’  αυτό ευχαριστούμε θερμά τον κο Μπερδελή Σπύρο και το γιο του Γιώργο για την προθυμία με την οποία μας υποδέχτηκαν στο Καστάνειο Λαογραφικό Μουσείο και τις πολύτιμες πληροφορίες που μας παραχώρησαν, την κα Τσάλκου Ευγενία, αρχαιολόγο της Γ΄ ΕΠΚΑ, για τη βοήθειά της στην προσέγγιση της αρχιτεκτονικής της αρχαιότητας, τον κο Κουβά Σάκη, παλαίμαχο ποδοσφαιριστή του Βύζαντα, τον κο Λάμψα Νικόλαο, μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Πολιτιστικού Συλλόγου “Αγ. Ιωάννης ο Θεολόγος” και τον κο Καλαϊτζή Νικόλαο, για τις πολύτιμες μαρτυρίες του για τους Μικρασιάτες πρόσφυγες. Ευχαριστούμε, επίσης, το Διευθυντή του σχολείου μας, κο Χριστοφιλογιάννη Αριστομένη.

Πολλές ευχαριστίες οφείλουμε στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, για την ευκαιρία που μας έδωσε να δοκιμαστούμε σε κάτι τόσο πρωτότυπο. Ιδιαιτέρως ευχαριστούμε τους κκ Τζεδόπουλο Γιώργο, Βαρλά Μιχάλη και την κα Φέρλα Κλεοπάτρα για τη βοήθειά τους.

                                                                                                                Κωστή Κατερίνα, Φιλόλογος - Μουσειoλόγος (ΜΑ ΕΚΠΑ), Εκπαιδευτικός 3ου Γυμνασίου Μεγάρων

                                                        Βιβλιογραφία

  • Goette, H. R. 2001, Athens, Attica and the Megarid, Routledge, NY.
  • Ανανιάδης, Π. 1970, Τα Μέγαρα (Γεωργικός βίος, γεωργικά εργαλεία και κατ’  έθιμον πυραί), Μέγαρα.
  • Αυγερινού, Π., Βόρδος, Α. χ.χ., Ο Μυρτίλος στην πόλη των Μεγάρων (Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα), ΥΠΠΟ-Γ΄ ΕΠΚΑ, Αθήνα.
  • Γκίνης, Σ.Χ. 1987, Τα Μέγαρα. 1676-1897, Μέγαρα.
  • Δευτεραίος, Α.Ν. 2000, Το ψωμί στα έθιμα των Ελλήνων. Η συμβολική και μαγική χρήση του από τους Νεοέλληνες, Αθήνα.
  • Εκδοτική Αθηνών 1971, «Αρχαϊκός Ελληνισμός», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τμ. Β, Αθήνα.
  • Ζορίδης, Π. 1984, «Ανασκαφές. Μέγαρα», Αρχαιολογικό Δελτίο, τ. 39, σ. 20, Αθήνα.
  • Ζορίδης, Π. 1985, «Τα Αρχαία Τείχη των Μεγάρων», Αρχαιολογική Εφημερίς, σ.σ. 217-236.
  • Ζορίδης, Π. 1996, «Μέγαρα. Ιστορία. Αρχαιότητα», στην Πάπυρος, Larousse, Britannica, τομ. 41, σ.σ. 166-168, Αθήνα.
  • Ζορίδης, Π. 2000, Αρχαιολογικό Μουσείο Μεγάρων (φυλλάδιο ΥΠΠΟ), Γ΄ ΕΠΚΑ, Αθήνα.
  • Ηλίας, Ι.Α. 1982, Λαογραφικά των Μεγάρων, Αθήνα.
  • Θρεψιάδης, Ι, Τραυλός 1934, Ι., «Ανασκαφικαί Έρευναι εν Μεγάροις», Πρακτικά Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα.
  • Κορρέ-Ζωγράφου, Κ. 2005, Η καθημερινή ζωή των Νεοελλήνων (1700-1950), Αθήνα.
  • Κριτζάς, Χ. Β. 1989, «Κατάλογος πεσόντων από τα Μέγαρα», στο Φίλια έπη εις Γεώργιον Ε. Μυλωνάν, τόμ. Γ΄, σ.σ. 167-187 , Αθήνα.
  • Κωστή, Α. 2005α, Μουσείο Ψωμιού στα Μέγαρα, Αδημοσίευτη Μεταπτυχιακή Εργασία στο πλαίσιο του ΠΜΣ Μουσειακές Σπουδές, ΕΚΠΑ.
  • Κωστή, Α. 2005β, Αρχαιολογικό Μουσείο Μεγάρων, Αδημοσίευτη Μεταπτυχιακή Εργασία στο πλαίσιο του ΠΜΣ Μουσειακές Σπουδές, ΕΚΠΑ.
  • Κωστή, Κ. 2008, «Μια φορά κι έναν καιρό γεννήθηκε μια πόλη… Πρόταση για την προσέγγιση της Τοπικής Ιστορίας με ΤΠΕ», Πρακτικά του 5ου Πανελληνίου Συνεδρίου της ΕΕΕΠ-ΔΤΠΕ: ΤΠΕ & Εκπαίδευση, Πειραιάς 4-5 Οκτωβρίου 2008, 363-376 (διαθέσιμο στο διαδίκτυο στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.eeep.gr/members/PRAKTIKA_5ou_SYNEDRIOU_EEEP_DTPE_2008.pdf, τελευταία επίσκεψη 10.12.2008).
  • Λουκάτος, Δ.Σ. 1982, Τα Φθινοπωρινά, Αθήνα.
  • Λουκάτος, Δ.Σ. 19924, Εισαγωγή στην Ελληνική Λαογραφία, Αθήνα.
  • Μπαζιωτοπούλου-Βαλαβάνη Ε. 1990, «Επιφανειακές Έρευνες. Μεγαρίδα», Αρχαιολογικόν Δελτίον, τ. 45, σ.σ. 68-69, Αθήνα.
  • Μπαζιωτοπούλου-Βαλαβάνη Ε. χ.χ., Μεγαρίς, Γ΄ ΕΚΠΑ, Αθήνα.
  • Μώλος, Θ. 1993, Λαογραφικά των Μεγάρων, Μέγαρα.
  • Ξυδιάς, Μ., Σπίνος, Κ. χ.χ., Το μεγάλο ταξίδι, Μέγαρα.
  • Πανεπιστήμιο Αθηνών, Σπουδαστήριο Λαογραφίας, χειρόγραφο αρ. 1026, (Μέγαρα, 1969-1970, Ηλία, Μ.)
  • Πανεπιστήμιο Αθηνών, Σπουδαστήριο Λαογραφίας, χειρόγραφο αρ. 2640 (Μέγαρα, 1973-1974, Δρίτσα, Σ.)
  • Πανεπιστήμιο Αθηνών, Σπουδαστήριο Λαογραφίας, χειρόγραφο αρ. 3719α+β (Μέγαρα, 1994-1998, Ζαφειροπούλου, Μ.)
  • Πανεπιστήμιο Αθηνών, Σπουδαστήριο Λαογραφίας, χειρόγραφο αρ. 87, (Μέγαρα, 1966-1967, Τζέλιου, Μ.)
  • Παπαηλίας, Ν.Η. 1993, Λαογραφικά των Μεγάρων, Μέγαρα.
  • Παπασίδερη-Χριστοπούλου, Ε. 2003, Τα παλαιά Μέγαρα, Μέγαρα.
  • Παπαχατζής, Ν.1974, Παυσανίου Ελλάδος Περιήγησις, Αττικά, Αθήνα.
  • Σάκκας, Δ.Γ. 20052, Κοινωνιογράφημα Μεγάρων. Η πόλη της δόξας και του φωτός, Μέγαρα.
  • Σπυριδάκης, Γ.Κ. 1972, Ελληνική Λαογραφία (Λαϊκός Πολιτισμός των νεωτέρων Ελλήνων), Τεύχος Γ΄ (Κοινωνικός βίος), Σημειώσεις εκ παραδόσεων του μαθήματος της Ελληνικής Λαογραφίας, Μέρος δεύτερον, Αθήνα.
  • Σύρκου, Α. 2006, Λεξικό της Μεγαρικής, Νήσος, Αθήνα.
  • Τραυλός, Ι. 1974, «Μέγαρα», στη Νέα Δομή, τομ. Χ, Αθήνα, σ.σ. 202-208.
  • Τσορβάς, Γ.Σ. 2000, Μεγαρική Λαογραφία. Κοινωνικός και πνευματικός βίος των Μεγάρων, Αθήναι.
  • Τσορβάς, Γ.Σ. 2002, Μεγαρική Λαογραφία, Τεύχος Β΄: «Τα Μεγαρικά άσματα», Αθήναι.
  • Φίλιος, Δ. 1890, «Ανασκαφαί παρά τα Μέγαρα», Αρχαιολογική Εφημερίς, σ.σ. 21-56, Αθήνα.
  • Χατζηϊωάννου Μ.Χ. 2002, «Επιχειρηματικές δραστηριότητες στη Μεγαρίδα τα νεώτερα χρόνια», Οίνον ιστορώ ΙΙ, Επιστημονικό Συμπόσιο, 157-169, Αθήνα.