Το Μαρμάρι. Ιστορία και παραδόσεις
Μετάβαση στο τέλος των μετα-δεδομένων
Μεταφορά στην αρχή του μεταδεδομένων
 

Μια ματιά στην ιστορία του Μαρμαριού




Το Μαρμάρι  πήρε το όνομά του  από τα εξορυσσόμένα μάρμαρα των γύρω χωριών Αλέξι, Καρκένι και των γύρω βουνών. Από το αρχαίο λιμάνι του οι κίoνες μεταφέρονταν στη Ρώμη και αλλού. Κατά την εποχή της Ενετοκρατίας άλλα και αργότερα επί Τουρκοκρατίας το Μαρμάρι κατοικούνταν από Αλβανόφωνους Ορθόδοξους Έλληνες, τους λεγόμενους Αρβανίτες. Οι κάτοικοι αυτοί διατήρησαν το ελληνικό στοιχείο της περιοχής και πήραν μέρος στην Επανάσταση του ’21 τόσο στην Εύβοια, όσο και στην Αττική.  Η οικονομική άνθηση της περιοχής οφείλεται ακόμα και σήμερα στα πετρώματα της περιοχής και ιδιαίτερα στις γνωστές πλάκες Καρύστου. Με τα φημισμένα μάρμαρα κατασκευάζονταν κίονες και στολίζονταν σπουδαία ιερά και κτίρια της αρχαιότητας. Από τον Όμηρο έχουμε μάθει ότι το αρχαίο όνομα του οικισμού ήταν Χαρχάπολις. Το αρχαίο Μαρμάρι βρισκόταν στην θέση όπου σήμερα είναι η εκκλησία του Αγίου Νικολάου, όπου σώζονταν πριν πολλά χρόνια ερείπια αρχαίων κτιρίων, ναών, υδραγωγείων και ενετικός πύργος με δεξαμενή. Σήμερα δεν έχει απομείνει τίποτα από αυτά. Κατά την αρχαιότητα, λέγεται ότι υπήρχε εδώ και ιερό του Απόλλωνα και της Αρτέμιδας. Το Μαρμάρι κατοικούνταν μέχρι το τέλος της Φραγκοκρατίας έως ότου καταστράφηκε από την τουρκική αρμάδα που έπλευσε για την άλωση της Χαλκίδας το 1470.

Τα Δρακόσπιτα

Όπως όλα τα μέρη του κόσμου έτσι και το Μαρμάρι εξελίσσεται… Τίποτα δεν μένει σταθερό. Έτσι, αν και το Μαρμάρι είναι μια μικρή κωμόπολη κάπου νότια της Εύβοιας, κατάφερε και αυτό να εξελιχθεί κρατώντας παράλληλα και τα ήθη και τα έθιμα του. 
Ένα από τα παλιότερα και ταυτόχρονα πιο μυστηριώδη δείγματα αρχιτεκτονικής στην Εύβοια είναι τα κτίσματα που ο λαός ονομάζει Δρακόσπιτα. Είναι κτισμένα με μεγάλους ογκόλιθους και ο λαός βλέποντάς τα θεώρησε πως ήταν δημιουργήματα γιγάντων και σχετίζονταν με υπερφυσικά όντα. Σύμφωνα με τους επιστήμονες τα Δρακόσπιτα κτίστηκαν ανάμεσα στον 7ο και τον 2ο αι. π.Χ. Τα συναντούμε μόνο στο βουνό της Όχης και ο αριθμός τους πιθανότατα υπερβαίνει τα είκοσι. Σύμφωνα με την νεότερη παράδοση πολλοί αγρότες συνήθιζαν να κατοικούν εκεί παλαιοτέρα. Η πραγματική τους χρήση όμως παραμένει σκοτεινή. Κάποιοι πιστεύουν πως κάποια από αυτά ήταν χώροι λατρείας (το εικονιζόμενο, που βρίσκεται στην κορυφή της Όχης και είναι το καλύτερα διατηρημένο, θεωρήθηκε Ναός της Ήρας). Άλλοι πάλι θεωρούν ότι τα Δρακόσπιτα ήταν κατοικίες των αρχαίων λατόμων. Ως γνωστόν η Καρυστία ήταν φημισμένη στην αρχαιότητα, όπως και σήμερα, για την εξόρυξη της "πλάκας Καρύστου".
Με το πέρασμα των χρόνων άλλαξαν και οι συνήθειες των κατοίκων. Τα κλασικά παραδοσιακά σπίτια του Μαρμαριού ήταν κτισμένα από πέτρα, ήταν ασβεστωμένα και είχαν πορτοπαράθυρα βαμμένα σε έντονα χρώματα, συνήθως μπλε και καφέ. Σε όλα τα σπίτια υπήρχε κήπος. Οι χώροι των σπιτιών χωρίζονταν με καμάρες και όχι συμβατικές πόρτες. Το μπάνιο βρισκόταν συνήθως μέσα στο σπίτι. Στις αγροτικές περιοχές, οι βοσκοί ζούσαν σε πέτρινα ισόγεια οικήματα, τα οποία έκτιζαν στο κέντρο της ιδιοκτησίας τους. Σε ένα ενιαίο χώρο, το "κονάκι" -που ήταν ταυτόχρονα κουζίνα, υπνοδωμάτιο και καθιστικό με τζάκι- ζούσαν οι ίδιοι με την οικογένειά τους, ενώ στο ίδιο κτίσμα βρίσκονταν και οι στάβλοι, στους οποίους υπήρχε ξεχωριστή πρόσβαση απ' έξω.  Τα νεότερα από αυτά κτίζονται πλέον με μπετόν και για ευκολία ονομάζονται "μαντριά", ενώ στην πραγματικότητα αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης κτηνοτροφικής εγκατάστασης. 

Σήμερα τα σπίτια των κατοίκων του Μαρμαρίου όπως επίσης και των αγροτών είναι όπως όλα τα άλλα σπίτια της Ελλάδας. Τα πιο χαρακτηριστικά συνεχίζουν να είναι κτισμένα από πέτρα και να είναι ασβεστωμένα. Το παραδοσιακό μπλε στα πορτοπαράθυρα παραμένει δημοφιλές:

                                                                                                        

 

Ήθη και έθιμα

Στο Μαρμάρι έχει αναλάβει την οργάνωση των παραδοσιακών δρωμένων κυρίως ο σύλλογος γυναικών και το χορευτικό. 'Ενα από τα πιο γνωστά έθιμα είναι ο Κλήδονας, που τελείται ως εξής:
Την παραμονή του Αϊ-Γιαννιού στις 23 του Ιούνη, οι ανύπαντρες κοπέλες μαζεύονται στο σύλλογο γυναικών, όπου αναθέτουν σε κάποια ή σε κάποιες από αυτές να φέρουν από το πηγάδι ή την πηγή το “αμίλητο νερό”. Επιστρέφοντας στο σύλλογο όπου τελείται ο κλήδονας, το νερό μπαίνει σε πήλινο δοχείο, την υδροφόρο, στην οποία η κάθε κοπέλα ρίχνει ένα μήλο πράσινο ή κόκκινο αφού έχει χαράξει το αρχικό του ονόματος και του επιθέτου της  πάνω, το λεγόμενο ριζικάρι. Στη συνέχεια το δοχείο σκεπάζεται με κόκκινο ύφασμα, το οποίο δένεται γερά με ένα κορδόνι και τοποθετείται σε ταράτσα ή άλλο ανοιχτό χώρο. Εκεί παραμένει όλη τη νύχτα υπό το φως των άστρων. Οι κοπέλες επιστρέφουν ύστερα στα σπίτια τους. Λέγεται ότι τη νύχτα αυτή θα δουν στα όνειρά τους το μελλοντικό τους σύζυγο.
Ανήμερα του Αϊ-Γιαννού, αλλά πριν βγει ο ήλιος -ώστε να μην εξουδετερωθεί η μαγική επιρροή των άστρων- μια κοπέλα φέρνει μέσα στο σπίτι το αγγείο. Το μεσημέρι, ή το απόγευμα, μαζεύονται πάλι οι ανύπανδρες κοπέλες. Αυτήν τη φορά όμως στην γιορτή μπορούν να συμμετέχουν και παντρεμένες γυναίκες, συγγενείς και γείτονες και των δύο φύλων, καλεσμένοι για να παίξουν το ρόλο μαρτύρων της μαντικής διαδικασίας.
Ο σύλλογος έχει ήδη στήσει στη μέση του δρόμου ένα τραπεζάκι όπου θα τοποθετηθεί το δοχείο και γύρω-γύρω μικρά χαλιά, για να κάτσουν οι κοπέλες. Μία-μία κοπέλα βάζει το χέρι της μέσα στο αγγείο και βγάζει ένα μήλο που επάνω έχει χαραγμένο ένα από τα αρχικά ενός ονόματος που αντιστοιχούν στο “ριζικό” κάθε κοπέλας και μια άλλη απαγγέλλει ταυτόχρονα τυχαίες μαντινάδες. Οι μαντινάδες είναι επηρεασμένες απλώς και μόνο από τη θέα του ριζικαριού, αφού η μαντιναδολόγος δεν ξέρει σε ποιον ανήκει το κάθε ριζικάρι. Η μαντινάδα που αντιστοιχεί στο μήλο της κάθε κοπέλας θεωρείται ότι προμηνάει το μέλλον της και σχολιάζεται από τους υπόλοιπους, που προτείνουν τη δική τους ερμηνεία σε σχέση με την ενδιαφερόμενη. Μία από αυτές τις μαντινάδες θα μπορούσε να είναι: Σα μάθει ο σκύλος γράμματα κι η γάτα να διαβάζει, τότε και 'συ θα παντρευτείς να κάμει ο κόσμος χάζι.
΄Υστερα οι κοπέλες ξαναρίχνουν τα μήλα μέσα στο δοχείο και τρέχουν γύρω-γύρω στο χωριό μέχρι κάποιος να τους φωνάξει ένα αντρικό όνομα, το οποίο λέγεται ότι είναι και το όνομα του άντρα που θα παντρευτούν. Μετά σκεπάζουν πάλι το δοχείο με το κόκκινο πανί και το επόμενο μεσημέρι μαζεύονται πάλι στο ίδιο μέρος. Τότε μία κοπέλα παίρνει το δοχείο, το ξεσκεπάζει και με έναν καθρέφτη ρίχνει τις ακτίνες του ήλιου μέσα στα ριζικάρια.

Ο σύλλογος γυναικών


Ξεκίνησε δειλά από 20 γυναίκες του Μαρμαρίου που είχαν αγάπη και μεράκι να φτιάξουν κάτι όμορφο, για τις ίδιες, τα παιδιά τους και τα εγγόνια τους. Σήμερα, αυτές οι γυναίκες είναι 135 στον αριθμό. Πέρα από τις δραστηριότητες που έγιναν, φτιάξανε και έναν όμορφο χώρο. Ένα σπίτι παραδοσιακό, ένα σπίτι που θύμιζε σε όλους το πώς ήταν παλιά το Μαρμάρι. Στο σπίτι αυτό οι γυναίκες του τόπου ξεδιπλώσανε ό,τι αναμνήσεις είχαν από τα παλιά. Φωτογραφίες που απεικονίζουν παλαιότερες στιγμές της καθημερινής ζωής και των επαγγέλματων που έχουν πλέον εκλείψει, ενώ παραδοσιακά είδη τέχνης, χειροτεχνίας και οικιακού εξοπλισμού κοσμούν αυτό το χώρο που μας μεταφέρει στο παρελθόν. Τουρίστες, ξένοι και Έλληνες που παραθερίζουν στον τόπο μας, επισκέπτονται συχνά το σπίτι του Συλλόγου το οποίο έχει κτιστεί το 1917.