Ο δικός μας Μεσαγρός
Μετάβαση στο τέλος των μετα-δεδομένων
Μεταφορά στην αρχή του μεταδεδομένων
 

Ο Μεσαγρός είναι ένας αραιοκατοικημένος οικισμός στη βορειοανατολική πλευρά της Αίγινας. Εκτείνεται γραμμικά κατά μήκος του δρόμου που συνδέει την πόλη της Αίγινας με την Αγία Μαρίνα και έχει υψόμετρο 80 μ. Είναι χαρακτηρισμένος ως οικισμός προ του 1923, οπότε δομείται σύμφωνα με συγκεκριμένους όρους, όπως έχουν διατυπωθεί από την ελληνική πολιτεία.

Άποψη του Μεσαγρού.

Η  σύσταση  της  κοινότητας  Μεσαγρού  έγινε  βάσει  του   Βασιλικού  Διατάγματος  Φ.Ε.Κ  262/1912  (31/8/1912)   αλλά  η  λειτουργία  της  κοινότητας  ξεκίνησε  το  1914. Η  κοινότητα  διαλύθηκε  με  τον  Ν.2539/97 (σχέδιο  Καποδίστριας) στις 31/12/1998.

Το κοινοτικό γραφείο του Μεσαγρού.

Στο τοπικό διαμέρισμα Μεσαγρού, σύμφωνα με την τελευταία διοικητική διαίρεση της χώρας, ανήκει επίσης η Αγία Μαρίνα, το επίνειο του χωριού και έδρα πολλών επιχειρήσεων Μεσαγριτών. Η Αγία Μαρίνα είναι ένα από τα πιο γνωστά τουριστικά θέρετρα της Αίγινας, καθώς διαθέτει την ωραιότερη, αμμώδη παραλία του νησιού. Εκτός από την Αγία Μαρίνα, στο τοπικό διαμέρισμα Μεσαγρού ανήκουν επίσης οι Άλωνες, η Βαγία και ο Κάβος. Η Βαγία είναι ένας παραθαλάσσιος, γραφικός οικισμός, σε μια περιοχή που φαίνεται ότι κατοικούνταν από την αρχαιότητα. Σήμερα έχει τουριστικό χαρακτήρα, με πολλές παραθεριστικές κατοικίες, ξενοδοχεία και κέντρα διασκέδασης.

Η Αγία Μαρίνα το 1950.
Σύγχρονη εικόνα της Βαγίας.

Η ιστορία του Μεσαγρού

Η ιστορία του Μεσαγρού είναι στενά συνδεδεμένη με την παράδοση που αφορά την εικόνα της Παναγίας της Πολίτισσας και τη μεταφορά της από την Κωνσταντινούπολη, μετά την άλωση του 1453, σε αυτή τη γωνιά της Αίγινας από τέσσερις οικογένειες που μετοίκησαν στο νησί μετά τα γεγονότα της άλωσης και αποτέλεσαν τον πρώτο πυρήνα του σημερινού Μεσαγρού.

Σε όλους αυτούς τους αιώνες ο ναός της Παναγίας της Πολίτισσας αποτελεί το κέντρο του οικισμού δίνοντάς του μάλιστα την προσωνυμία «ενορία της Πολίτισσας» στα έγγραφα. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με τα πρακτικά των εκλογών για πληρεξουσίους στις πρώτες Εθνοσυνελεύσεις των επαναστατημένων Ελλήνων, τα έτη 1831 και 1832, ως εκλογείς – εκπρόσωποι της Ενορίας Πολίτισσας αναφέρονται οι Αντώνιος Κουκούλης, Γιαννάκης Χρυσοχόου και Δημήτριος Μπελούρδης.  


Ο Μεσαγρός σε γκραβούρα του περιηγητή Stackelberg, 1834.

Ανεξαρτήτως πάντως της παράδοσης, είναι βέβαιο ότι ο Μεσαγρός, όπως και οι υπόλοιποι οικισμοί του νησιού, είχε σχηματιστεί και οργανωθεί αρκετά πριν από την επανάσταση του 1821, τουλάχιστον από τα τέλη του 18ου αι. Στα μέσα του 20ού αι. ο Μεσαγρός, λόγω του υγιεινού του κλίματος, αποτέλεσε τόπο ανάρρωσης και αποθεραπείας για τους ασθενείς της εποχής.  

Ο ναός της Αφαίας.

 
Στη σκιά του ναού της Αφαίας, που είναι ορατός από κάθε σημείο του οικισμού και αποτελεί σημείο αναφοράς για τους κατοίκους του, ο Μεσαγρός στο πέρασμα του χρόνου γνώρισε την ακμή και καταστροφές, όπως η γερμανική κατοχή, οι κάτοικοί του πρόκοψαν και δημιούργησαν, υπέφεραν και διασκέδασαν, αφήνοντας στους σύγχρονους μια ενδιαφέρουσα πολιτιστική κληρονομιά και μια ζωντανή συλλογική μνήμη. 

Γλέντι στο Μεσαγρό του παρελθόντος.
Πρόσκληση για παραθερισμό στο Μεσαγρό σε αιγινήτικη εφημερίδα του 1947.
Από τον εορτασμό της Παναγίας της Πολίτισσας το 1987.

Οι ασχολίες των Μεσαγριτών

Ο Μεσαγρός είναι αγροτικός οικισμός, του οποίου οι κάτοικοι παραδοσιακά ασχολούνται με τον γεωργικό τομέα, παράγοντας ελαιόλαδο, κρασί, ρετσίνι, δημητριακά αλλά και την περίφημη ρετσίνα του Μεσαγρού. Ορισμένοι από αυτούς καταπιάστηκαν και με το ψάρεμα, μολονότι η θάλασσα είναι σχετικά απομακρυσμένη. Ο τουρισμός αποτελεί, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, άλλη μια επαγγελματική διέξοδο για τους κατοίκους του χωριού, η πιο φημισμένη όμως ενασχόληση των Μεσαγριτών είναι η αγγειοπλαστική.

Παραδοσιακός αγγειοπλάστης.
 
Μεσαγρίτης πουλάει σταφύλια από το Μεσαγρό στα Λεμονάδικα του Πειραιά.


 
 
Τα περίφημα γενήτικα κανάτια κατασκευάζονταν και εξακολουθούν να κατασκευάζονται στο Μεσαγρό από τις οικογένειες των Γκαρήδων και του Σκλάβαινα, με το μοναδικό κιτρινωπό αργιλόχωμα από το λόφο του Αγίου Θωμά. Ακόμα και σήμερα ο επισκέπτης μπορεί να επισκεφθεί τον πευκόφυτο Μεσαγρό και να προμηθευτεί κάθε τύπου πήλινα αγγεία, που θυμίζουν τη μεγάλη αγγειοπλαστική παράδοση του χωριού.          

Η εκπαίδευση στο Μεσαγρό

Μολονότι ο Μεσαγρός είναι αγροτικός, όπως είδαμε, οικισμός, σχετικά απομονωμένος από τον αστικό πυρήνα του νησιού, η εκπαίδευση αποτελούσε ανέκαθεν πρωτεύουσα αξία για την τοπική κοινωνία. Από τις αρχές του 20ού αι., στον δωρηθέντα χώρο, δίπλα στον ενοριακό ναό της Παναγίας της Πολίτισσας, χτίστηκε το Σχολείο του χωριού, το οποίο λειτούργησε για εξήντα περίπου χρόνια, φτάνοντας μάλιστα τον αριθμό των 120 μαθητών. Από τους πρώτους δασκάλους του σχολείου ήταν ο Ηρακλής Κρομμύδας, προσωπικός φίλος του Ελευθέριου Βενιζέλου.

Μαθητές και δάσκαλοι του σχολείου Μεσαγρού, 1956.
 
Ο Ηρακλής Κρομμύδας, ένας από τους πρώτους δασκάλους του Μεσαγρού.

 
 
Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 η τότε κοινότητα Μεσαγρού αποφάσισε να διαθέσει το ποσό των 14.000.000 δραχμών για την οικοδόμηση νέου σχολείου, στο κτήριο που σήμερα στεγάζεται το Νηπιαγωγείο Μεσαγρού. Τα εγκαίνια του νέου, μονοθέσιου σχολείου πραγματοποιήθηκαν στις 28 Φεβρουαρίου 1950, αποτελώντας σημαντικό γεγονός όχι μόνο για το Μεσαγρό αλλά και για ολόκληρο το νησί.

Το Νηπιαγωγείο Μεσαγρού.

Επόμενος σταθμός για την εκπαιδευτική πραγματικότητα του Μεσαγρού αποτελεί η ίδρυση του Γυμνασίου Μεσαγρού το 2005, το οποίο έκτοτε αποτελεί σημαντικό εκπαιδευτικό αλλά και πολιτιστικό πυλώνα της περιοχής, με τις ποικίλες δράσεις που αναπτύσσονται κάθε χρονιά από τους μαθητές του σχολείου. 

Το Γυμνάσιο Μεσαγρού.
Η εκδρομή του Γυμνασίου Μεσαγρού στην Κωνσταντινούπολη, Απρίλιος 2012.
Δράση στην ύπαιθρο της Αίγινας από τους μαθητές του Μεσαγρού.
Το Γυμνάσιο Μεσαγρού στα οχυρά του Τούρλου.

  

Ο Μεσαγρός σήμερα

Σήμερα ο Μεσαγρός είναι ένα ζωντανό κοινωνικό κύτταρο στη βορειοανατολική πλευρά της Αίγινας, με δυναμική παρουσία στην πολιτιστική, εκπαιδευτική και οικονομική ζωή του τόπου. Οι Μεσαγρίτες είναι καταξιωμένοι επαγγελματίες, με ζωντανό το ενδιαφέρον για τη διάσωση της παράδοσης του χωριού τους αλλά και την ανάδειξη της συλλογικής ταυτότητας του σήμερα.

Εικόνες από το Καρναβάλι του Μεσαγρού.
Αλώνισμα στο Μεσαγρό.

Τα πανηγύρια του χωριού, όπως αυτό του Αγίου Κωνσταντίνου, η αναβίωση εθίμων, όπως αυτό του Κλήδονα, το «Αλώνισμα στο Μεσαγρό» αλλά και το Καρναβάλι την τελευταία Κυριακή των Αποκριών, αποτελούν γεγονότα που σφυρηλατούν την κοινωνική ζωή, με τη συνδρομή δραστήριων συλλογικών οργάνων, όπως ο Πολιτιστικός Σύλλογος, η ΜΚΟ "Εργαστήρι της Αίγινας", ο Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων του Δημοτικού Σχολείου Μεσαγρού – Αγ. Μαρίνας και ο Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων του Γυμνασίου Μεσαγρού.

Σπίτια του Μεσαγρού (αρχείο Σπ. Γαλάρη)
Γειτονιά του Μεσαγρού. (Αρχείο Σπ. Γαλάρη)

ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ

Στο σημείο αυτό, θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε θερμά για την πολύτιμη βοήθεια και τις ανεκτίμητες πληροφορίες που μας προσέφεραν τους:  Γαλάρης Σπύρος, Γκαρής Δημήτριος, Φορτούνας Αργύρης, Γεραλή Άννα, Μαρίνης Παναγιώτης, Εμμανουήλ Ανδρέας, Χατζηγεωργάκης  Αντώνιος, Χαλδαίου Ευφημία, Κουκούλης Νεκτάριος, Γκαρής Νεκτάριος, Μπήτρος Γεώργιος, Αλυφαντή Φλώρα και Γεωργίου Νικόλαος. Χωρίς αυτούς, το πρόγραμμα αυτό δε θα είχε πραγματοποιηθεί ποτέ.

Τέλος, θερμές ευχαριστίες εκφράζουμε στους "ανώνυμους" κατοίκους του Μεσαγρού που άνοιξαν τα φιλόξενα σπίτια τους και κατέθεσαν τις μνήμες τους στους μαθητές-ερευνητές.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

-         Γ. Κουλικούρδη - Σ. Ν. Αλεξίου: ΑΙΓΙΝΑ (Οδηγός για την ιστορία και τα μνημεία της).

-         Γ. Κουλικούρδη: ΑΙΓΙΝΑ Ι.

-         Κ. Σταμάτης, ΑΙΓΙΝΑ (Ιστορία - Πολιτισμός).

-         Hans Walter, Ο κόσμος της αρχαίας Αίγινας, Η εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία, 2004

-        K. Vrieslander, Το Σπίτι του Ροδάκη στην Αίγινα, α' έκδοση: Αθήνα 1934, επανέκδοση: Αίγινα 1993

-        Δ.Β. Βασιλειάδης, "Η λαϊκή αρχιτεκτονική της Αίγινας", ανάτυπο, Λαογραφία, ΙΣΤ', τ. ΙΙ, Αθήνα 1957

-        Ν. Κ. Κουκούλης, Η Παναγία η Πολίτισσα στο Μεσαγρό Αίγινας, έκδοση ιδίου, Αίγινα 2066

-        Γεώργιος Ι. Μπόγρης, "Αγροτικές καλλιέργειες και απασχολήσεις στην Αίγινα", περ. Αιγιναία, τ. 17

-        Γεώργιος Μπήτρος (επιμέλεια), "Στα αλώνια της Αίγινας. Η καλλιέργεια του αμπελιού στην Αίγινα", περ. Αιγιναία, τ. 17

-        Αργύρης Φορτούνας, Αίγινα, στα χρόνια της γερμανικής κατοχής, εκδ. Οσελότος, Αθήνα 2012

-        Ν. Πηγαδάς, Αίγινα..., κάθε κελί σελίδα ιστορίας, εκδ. ποντίκι, 2005